Zmiany › BILL · Sejm 10 kad., proces nr 2869 · wersja 1
Żandarmeria Wojskowa z szerszymi uprawnieniami wobec cywilów, z kamerami i z prawem do mandatów za każde wykroczenie
Rząd chce, żeby Żandarmeria Wojskowa mogła działać wobec większej grupy cywilów, nagrywać interwencje, wystawiać mandaty za wszystkie wykroczenia, oskarżać w sprawach o wykroczenia i korzystać z większej liczby baz danych.
Oficjalnie: Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych oraz niektórych innych ustaw
Projekt porządkuje kompetencje Żandarmerii Wojskowej i może ułatwić ściganie nadużyć w wojsku, na przykład w przetargach. Jednocześnie wyraźnie zwiększa uprawnienia wobec cywilów: legitymowanie, nagrywanie w miejscach niepublicznych, podsłuchy, dostęp do danych i użycie broni. Z perspektywy ochrony praw obywatelskich bilans jest więc mniej korzystny niż z perspektywy wojska i Policji.
Najmocniejszy plus
Ustawa wprost określa maksymalny czas przechowywania nagrań bez wartości dowodowej. (dla: osoby nagrane przez żandarmów (ochrona danych osobowych))
Najmocniejszy minus
Żandarmi będą nagrywać obraz i dźwięk także w miejscach niepublicznych, na przykład w mieszkaniach. Uprzedzenie o nagrywaniu jest tylko „w miarę możliwości”. (dla: osoby, wobec których prowadzone są interwencje, i domownicy)
Co dorzucono do projektu
- powiązana
ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym - powiązana
ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa - powiązana
ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym - powiązana
ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia - powiązana
ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych - powiązana
ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa
W skrócie
Projekt poszerza grupę osób, wobec których działa Żandarmeria Wojskowa. Obejmie ona także cywilów: przy ustalaniu tożsamości, przy noszeniu munduru bez uprawnień, przy zakłócaniu czynności żandarmów i przy udziale w przetargach wojska. Żandarmi dostaną prawo nagrywania obrazu i dźwięku z interwencji, w tym poza miejscami publicznymi, oraz kamery w izbach zatrzymań. Będą mogli wystawiać mandaty za każde wykroczenie w swoim zakresie i zostaną oskarżycielem publicznym w sprawach o wykroczenia. Rozszerza się lista przestępstw i osób, wobec których żandarmeria może stosować kontrolę operacyjną i zakup kontrolowany. Żandarmeria dostanie też dostęp do danych podatkowych, Krajowego Rejestru Karnego, danych Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i informacji objętych tajemnicą usług płatniczych. Projekt reguluje też w ustawie ochronę osób (np. ministra obrony narodowej) i ochronę polskich placówek za granicą, w miejscach, gdzie stacjonują Polskie Kontyngenty Wojskowe.
Pełne opracowanie
Co się zmienia
| Temat | Było | Będzie | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Legitymowanie cywilów | Według uzasadnienia Żandarmeria Wojskowa nie mogła ustalać tożsamości cywilów spoza swojej właściwości, na przykład świadków na miejscu upadku drona. Musiała wzywać Policję. | Żandarmeria Wojskowa może ustalać tożsamość każdej osoby niebędącej żołnierzem w związku z realizacją swoich zadań. | art. 1 pkt 1 lit. a projektu (art. 3 ust. 2 pkt 4c ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Cywile w mundurach i cywile zakłócający czynności żandarmów | Według uzasadnienia wobec cywila w mundurze poza jednostką wojskową i wobec cywila zakłócającego czynności poza terenem jednostki Żandarmeria Wojskowa nie mogła podjąć czynności. | Żandarmeria Wojskowa jest właściwa wobec cywilów noszących mundury, odznaki i oznaki wojskowe (w zakresie wykroczeń z art. 61 Kodeksu wykroczeń) oraz wobec cywilów zakłócających czynności żandarmów. Może też kontrolować uprawnienia do noszenia munduru. | art. 1 pkt 1 lit. a projektu (art. 3 ust. 2 pkt 4d i 4e ustawy o Żandarmerii Wojskowej), art. 1 pkt 2 lit. b (art. 4 ust. 2 pkt 9a) |
| Uczestnicy przetargów wojskowych | Według uzasadnienia Żandarmeria Wojskowa nie była właściwa wobec firm w przetargach wojska, na przykład przy zmowie przetargowej bez udziału żołnierzy. | Żandarmeria Wojskowa jest właściwa wobec cywilów, którzy uczestniczą w postępowaniu o zamówienie publiczne jednostki wojskowej albo wykonują takie zamówienie. | art. 1 pkt 1 lit. c projektu (art. 3 ust. 2 pkt 6 lit. c ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Usunięcie ogólnej podstawy „z odrębnych przepisów” | Właściwość wobec niektórych osób mogła wynikać także z odrębnych przepisów (fragment uchylanego brzmienia w druku). | Zwrot „albo jeżeli wynika to z odrębnych przepisów” zostaje skreślony z art. 3 ust. 2 pkt 5. | art. 1 pkt 1 lit. b projektu (art. 3 ust. 2 pkt 5 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Ochrona polskich placówek za granicą | Według uzasadnienia żandarmeria faktycznie chroniła placówki na podstawie ustaleń MSZ i MON, bez szczegółowej regulacji w ustawie. | Minister spraw zagranicznych w porozumieniu z MON wskazuje placówki w miejscach stacjonowania Polskich Kontyngentów Wojskowych i ich personel do ochrony przez Żandarmerię Wojskową. Ustawa wylicza 9 elementów ochrony fizycznej. Szczegóły ustali rozporządzenie. | art. 1 pkt 2 lit. b i c projektu (art. 4 ust. 2 pkt 20 i ust. 6–9 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Kontrole wewnętrzne i pion operacyjny w ustawie | Według uzasadnienia Komendant Główny kontrolował jednostki z upoważnienia MON (decyzja nr 516/MON), a pion operacyjno-rozpoznawczy działał na podstawie zarządzenia MON z 2020 r. | Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej przeprowadza kontrole na podstawie ustawy o kontroli w administracji rządowej. Pion operacyjno-rozpoznawczy zostaje wpisany do ustawy. | art. 1 pkt 3 i 4 projektu (art. 6a i art. 8 ust. 1 pkt 1a ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Nagrywanie interwencji i kamery w izbach zatrzymań | Według OSR Żandarmeria Wojskowa nie miała uprawnień do kamer nasobnych, kamer w izbach zatrzymań i w pojazdach. | Żandarmi mogą nagrywać obraz i dźwięk w czasie interwencji w miejscach innych niż publiczne, w działaniach kontrterrorystycznych i w swoich pojazdach. Mogą też nagrywać obraz w izbach zatrzymań. | art. 1 pkt 7 lit. a projektu (art. 17 ust. 1 pkt 10b i 10c ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Przechowywanie nagrań i uprzedzanie o nagrywaniu | brak w druku | Nagrania bez wartości dowodowej są przechowywane od 30 do 60 dni, potem niszczone. Przy czynnościach operacyjno-rozpoznawczych termin liczy się od ich zakończenia. Żandarm uprzedza o nagrywaniu „w miarę możliwości”, z wyjątkiem działań kontrterrorystycznych i specjalistycznych. | art. 1 pkt 7 lit. b projektu (art. 17 ust. 4–6 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Zażalenie na nagrywanie | Zażalenie do prokuratora przysługiwało na czynności z art. 17 ust. 1 pkt 1, 2, 12–14 i 16. | Zażalenie do prokuratora (według uzasadnienia w terminie 7 dni) przysługuje także na obserwowanie i nagrywanie (pkt 10a–10c). | art. 1 pkt 10 projektu (art. 24 ust. 1 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Mandaty za każde wykroczenie | Według OSR żandarmi mogli wystawiać mandaty tylko za wykroczenia wymienione w rozporządzeniu MON z 19 stycznia 2024 r. Pozostałe wykroczenia żołnierzy ścigano na żądanie dowódcy. | Rozporządzenie traci podstawę (art. 19 uchylony). Żandarmeria Wojskowa prowadzi postępowanie mandatowe wobec osób ze swojej właściwości za wszystkie wykroczenia. | art. 1 pkt 7 lit. a i pkt 8 projektu (art. 17 ust. 1 pkt 7, uchylenie art. 19 ustawy o Żandarmerii Wojskowej); art. 5 pkt 7 projektu (art. 95 § 1a Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia) |
| Żandarmeria Wojskowa jako oskarżyciel w sprawach o wykroczenia | Według OSR oskarżycielem był prokurator do spraw wojskowych. Wniosek o ukaranie przed sądem wojskowym mógł być zatwierdzany przez tego prokuratora. | Żandarmeria Wojskowa jest oskarżycielem publicznym wobec osób ze swojej właściwości i ma uprawnienia procesowe Policji. Zamiast zatwierdzenia przez prokuratora wniosek o ukaranie wnosi sama żandarmeria. | art. 5 pkt 1 i 4 projektu (art. 17 § 1a i art. 85 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia) |
| Ochrona osób przez Żandarmerię Wojskową | Według uzasadnienia lista osób chronionych była w rozporządzeniu. Brzmienia dotychczasowego art. 21 nie ma w druku. | Ustawa wylicza osoby chronione: Ministra Obrony Narodowej (także przez 30 dni po odejściu z urzędu), Naczelnego Dowódcę, Szefa Sztabu Generalnego, przedstawicieli NATO i UE oraz inne osoby za zgodą MON. Przy wysokim stopniu alarmowym, stanie wyjątkowym i mobilizacji nie można odmówić ochrony. Zarządcy obiektów muszą przekazywać informacje i dane osobowe oraz udostępniać kamery i infrastrukturę. | art. 1 pkt 9 projektu (art. 21 ust. 1–10 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Kontrola operacyjna (podsłuch) – więcej osób i przestępstw | Kontrola operacyjna była możliwa wobec osób z art. 3 ust. 2 pkt 1, 3, 5 i 6. Katalog przestępstw był węższy. | Kontrola operacyjna jest możliwa także wobec osób zagrażających osobom chronionym, uczestników przetargów wojska i żołnierzy obcych armii. Do katalogu dochodzą między innymi finansowanie terroryzmu, fałszywy alarm, przestępstwa komputerowe, kradzież z włamaniem, łapownictwo menedżerskie, wyłudzenie kredytu i odszkodowania. | art. 1 pkt 11 lit. a projektu (art. 31 ust. 1 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Zakup kontrolowany i nadzór prokuratora | Zakup kontrolowany był możliwy wobec osób z art. 3 ust. 2 pkt 1, pkt 3 lit. b i pkt 5. Według uzasadnienia zgody udzielał zastępca prokuratora okręgowego do spraw wojskowych. | Zakup kontrolowany obejmuje także osoby z pkt 3, 4b, 6 i 7. Gdy zarządza go Komendant Główny, zgodę daje Pierwszy Zastępca Prokuratora Generalnego Prokurator Krajowy. Tak samo jest przy niejawnym nadzorowaniu przesyłek. | art. 1 pkt 12 i 13 projektu (art. 32 ust. 1, 3, 3a, 6, 6b, 7 i art. 33 ust. 2, 3, 6 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Dostęp do tajemnicy usług płatniczych | Według uzasadnienia w praktyce odmawiano żandarmerii dostępu do tych informacji. | Żandarmeria Wojskowa może korzystać z informacji objętych tajemnicą zawodową z ustawy o usługach płatniczych i z danych o umowach o usługi płatnicze. | art. 1 pkt 15 projektu (art. 40b ust. 1 pkt 12 i ust. 4 pkt 10 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Kontratyp dla żandarmów przy zakupie kontrolowanym | brak w druku (według uzasadnienia brak takiego przepisu w ustawie o Żandarmerii Wojskowej) | Uprawniony żandarm wykonujący zakup kontrolowany lub niejawne nadzorowanie przesyłki nie popełnia przestępstwa. | art. 1 pkt 16 projektu (art. 41a ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Szersze prawo użycia broni palnej | Odesłanie tylko do wybranych przypadków z art. 45 i 47 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej. | Odesłanie do całych art. 45 i 47. Według uzasadnienia dochodzą między innymi: odparcie zamachu na granicę, udaremnienie ucieczki z aresztu lub z konwoju, neutralizacja ładunków wybuchowych. | art. 1 pkt 17 projektu (art. 42 ust. 2 ustawy o Żandarmerii Wojskowej) |
| Polecenia na drodze i kontrola uczestników wypadków z pojazdem wojskowym | Polecenia na drodze mógł wydawać żołnierz Żandarmerii Wojskowej lub wojskowego organu porządkowego zabezpieczający przemarsz kolumny albo akcję ratunkową. | Ograniczenie do kolumn i akcji ratunkowych dotyczy tylko wojskowych organów porządkowych. Według uzasadnienia żandarmi mogą wydawać polecenia wszystkim na drodze. Kontrola obejmuje też cywilnych uczestników zdarzeń z udziałem pojazdu wojskowego. | art. 2 projektu (art. 6 ust. 1 pkt 2 i 2a oraz art. 129 ust. 4 ustawy – Prawo o ruchu drogowym) |
| Dostęp do danych podatkowych, Krajowego Rejestru Karnego i Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego | Żandarmeria Wojskowa nie była wymieniona wśród podmiotów uprawnionych do tych danych. | Żandarmeria Wojskowa dostaje dane od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, informacje z Krajowego Rejestru Karnego i dane z Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. | art. 3, 4 i 6 projektu |
Na plus
Nagrania z interwencji dają dowód w sporach i przy skargach na żandarmów. Osoba poszkodowana i osoba skarżąca mają materiał do wykorzystania.
dla: osoby, wobec których żandarmi interweniują, i osoby pokrzywdzone · pewność 65%
Przepis wprowadza nagrywanie interwencji. Do tego dochodzi zażalenie do prokuratora na nagrywanie. Według uzasadnienia nagranie dokumentuje też prawidłowość działań żandarmów.
„stanowi również dowód wykazujący prawidłowości działania Żandarmerii Wojskowej,” (art. 1 pkt 7 lit. a i pkt 10 projektu (art. 17 ust. 1 pkt 10b, art. 24 ust. 1 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Monitoring izb zatrzymań może zmniejszyć ryzyko samookaleczeń i ułatwić wyjaśnianie zdarzeń w celi.
dla: osoby zatrzymane przez Żandarmerię Wojskową · pewność 60%
Projekt pozwala nagrywać obraz w izbach zatrzymań. Uzasadnienie podaje bezpieczeństwo zatrzymanych jako jedyny cel. Skutek ochronny to twierdzenie projektodawcy.
„targnięcia się na własne życie. Powyższe rozwiązania od lat stosowane są z powodzeniem” (art. 1 pkt 7 lit. a projektu (art. 17 ust. 1 pkt 10c ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Ustawa wprost określa maksymalny czas przechowywania nagrań bez wartości dowodowej.
dla: osoby nagrane przez żandarmów (ochrona danych osobowych) · pewność 90%
Nagrania bez znaczenia dla postępowań muszą być zniszczone najpóźniej po 60 dniach.
„najmniej 30 dni, niedłużej jednak niż 60 dni od dnia zarejestrowania, a następnie je” (art. 1 pkt 7 lit. b projektu (art. 17 ust. 4 i 5 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Łatwiejsze ściganie zmów przetargowych i nadużyć w zamówieniach dla wojska może chronić pieniądze publiczne.
dla: budżet państwa i resort obrony narodowej · pewność 60%
Żandarmeria dostaje właściwość wobec uczestników przetargów wojska oraz kontrolę operacyjną i zakup kontrolowany wobec nich. Według uzasadnienia dziś nie może ścigać zmów bez udziału żołnierzy. Wpływ na wykrywalność to prognoza projektodawcy.
„tzw. zmowy przetargowej, w sytuacji, gdy działanie sprawców nie obejmuje żołnierzy lub” (art. 1 pkt 1 lit. c, pkt 11 i 12 projektu)
Wykroczenia żołnierzy będą karane szybciej i bez zależności od żądania dowódcy.
dla: osoby pokrzywdzone wykroczeniami żołnierzy, ogół obywateli · pewność 60%
Mandat za każde wykroczenie i rola oskarżyciela dla żandarmerii. Uzasadnienie wskazuje, że dziś wykroczenia żołnierzy często nie są karane, gdy dowódca nie żąda ścigania.
„a w przypadku braku żądania ścigania dowódcy żołnierza-sprawcy wykroczenia, często do” (art. 1 pkt 8 projektu; art. 5 pkt 1 i 7 projektu (art. 17 § 1a i art. 95 § 1a Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia))
Mniej spraw wokół wojska trafi do Policji.
dla: Policja · pewność 55%
Żandarmeria przejmuje legitymowanie, wykroczenia osób w mundurach i część spraw drogowych. OSR twierdzi, że odciąży to Policję, ale nie podaje liczb (poza szacunkiem „kilkadziesiąt spraw rocznie” w sprawach o wykroczenia).
„art. 61 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, ma na celu odciążenie Policji” (art. 1 pkt 1 lit. a projektu, art. 2 projektu)
Polskie placówki w rejonach misji wojskowych zyskują ustawową podstawę ochrony przez żandarmów.
dla: personel dyplomatyczno-konsularny w miejscach stacjonowania Polskich Kontyngentów Wojskowych · pewność 85%
Ustawa określa zadania ochrony fizycznej placówek i tryb ich wskazywania przez ministra spraw zagranicznych.
„uniemożliwieniu osobom nieuprawnionym dostępu na teren placówki;” (art. 1 pkt 2 lit. c projektu (art. 4 ust. 6–9 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Zasady ochrony ministra obrony i innych osób przenoszą się z rozporządzenia do ustawy. To zwiększa przejrzystość.
dla: osoby chronione i ogół obywateli (przejrzystość prawa) · pewność 75%
Lista osób chronionych i zakaz odstąpienia od ochrony w sytuacjach kryzysowych są w ustawie. Według uzasadnienia zmianę zaproponowało Rządowe Centrum Legislacji.
„mobilizacji, stanu wojennego, stanu wojny lub w czasie wojny przepisu ust. 3 nie stosuje” (art. 1 pkt 9 projektu (art. 21 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Na minus
Prawo do legitymowania każdego cywila w związku z zadaniami żandarmerii jest szerokie. Uzasadnienie dopuszcza legitymowanie na przykład osób, które „okazują niepokój”.
dla: osoby cywilne w pobliżu obiektów i działań wojska · pewność 70%
Przepis odsyła do wszystkich zadań z art. 4 ust. 1 i nie wymienia przesłanek. Przykłady w uzasadnieniu są szerokie, w tym fotografowanie jednostek wojskowych.
„legitymowane osoby, które na widok żołnierza Żandarmerii Wojskowej okazują niepokój,” (art. 1 pkt 1 lit. a projektu (art. 3 ust. 2 pkt 4c ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Żandarmi będą nagrywać obraz i dźwięk także w miejscach niepublicznych, na przykład w mieszkaniach. Uprzedzenie o nagrywaniu jest tylko „w miarę możliwości”.
dla: osoby, wobec których prowadzone są interwencje, i domownicy · pewność 85%
Przepis wprost pozwala nagrywać w miejscach innych niż publiczne. Obowiązek uprzedzenia nie jest bezwzględny.
„możliwości uprzedza osobę, wobec której podejmuje czynności, o rejestrowaniu obrazu lub dźwięku.” (art. 1 pkt 7 projektu (art. 17 ust. 1 pkt 10b i ust. 6 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Więcej osób może być objętych podsłuchem i innymi tajnymi czynnościami żandarmerii, także cywile startujący w przetargach wojska i żołnierze obcych armii.
dla: przedsiębiorcy i ich pracownicy uczestniczący w zamówieniach wojska, pracownicy wojska, żołnierze obcych armii · pewność 80%
Projekt dopisuje nowe grupy osób i nowe przestępstwa do kontroli operacyjnej i zakupu kontrolowanego. To nowa ingerencja w prywatność, choć z zachowaniem kontroli sądu i prokuratora z obecnej ustawy (której druk nie przytacza).
„się wyrazami „w art. 3 ust. 2 pkt 1, 3, 4b, 5–7”,” (art. 1 pkt 11 i 12 projektu (art. 31 ust. 1 i art. 32 ust. 1 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Żandarmeria uzyska dostęp do kolejnych zbiorów danych: podatkowych, z Krajowego Rejestru Karnego, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego i usług płatniczych.
dla: osoby, których dane dotyczą (ochrona prywatności) · pewność 70%
Cztery nowe kanały dostępu do danych. Uzasadnienie porównuje je z uprawnieniami Policji, ale nie omawia zabezpieczeń ani kontroli tych dostępów.
„prawny sprawił, iż w praktyce odmawia się tego dostępu. Powyższe uprawnienia mają inne” (art. 1 pkt 15, art. 3, 4 i 6 projektu)
Szersze prawo użycia broni palnej przez żandarmów, między innymi przy granicy i przy ucieczce z aresztu.
dla: osoby, wobec których żandarmi interweniują, w tym migranci na granicy · pewność 80%
Odesłanie do całych art. 45 i 47 ustawy o środkach przymusu bezpośredniego dodaje nowe przypadki użycia broni. Uzasadnienie powołuje się ogólnie na sytuację geopolityczną.
„uprawnieni do użycia broni palnej m.in. w wypadku: konieczności odparcia bezpośredniego, bezprawnego zamachu” (art. 1 pkt 17 projektu (art. 42 ust. 2 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Mniejsza kontrola prokuratora nad wnioskami o ukaranie żołnierzy przed sądami wojskowymi.
dla: żołnierze obwinieni o wykroczenia · pewność 75%
Wniosek o ukaranie nie musi już być zatwierdzany przez prokuratora do spraw wojskowych. Wnosi go sama Żandarmeria Wojskowa. Według uzasadnienia prokurator może nadal wstąpić do sprawy.
„w § 1 wyrazy „lub zatwierdzony przez prokuratora do spraw wojskowych” zastępuje się wyrazami „przez Żandarmerię Wojskową”,” (art. 5 pkt 4 projektu (art. 85 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia))
Zarządcy obiektów, w których przebywają osoby chronione, dostają nowe obowiązki: przekazywanie danych osobowych i udostępnianie kamer oraz infrastruktury. OSR tego nie wycenia.
dla: zarządcy i administratorzy obiektów (w tym prywatni) · pewność 65%
Przepis nakłada obowiązki bez wskazania kosztów i trybu. OSR twierdzi, że projekt nie wpływa na przedsiębiorców.
„w tym rejestrujących obraz, będących własnością Żandarmerii Wojskowej.” (art. 1 pkt 9 projektu (art. 21 ust. 7 i 8 ustawy o Żandarmerii Wojskowej))
Szersze uprawnienia na drodze: kontrola cywilów uczestniczących w zdarzeniach z pojazdem wojskowym, także gdy są poszkodowani.
dla: kierowcy cywilni · pewność 60%
Art. 129 ust. 4 obejmuje „innych uczestników ruchu drogowego” w zdarzeniach z pojazdem wojskowym. Według uzasadnienia także poszkodowanych.
„zdarzenia drogowego z udziałem pojazdu sił zbrojnych, a także pilotowanie pojazdów i” (art. 2 pkt 2 projektu (art. 129 ust. 4 ustawy – Prawo o ruchu drogowym))
Wrzutki: zmiany innych ustaw
Przepisy, które zmieniają inne ustawy niż główny przedmiot projektu. Oznaczenie mówi, jak zmiana ma się do tematu projektu.
ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
powiązana · pewność 85%
Rozdziela uprawnienia na drodze. Ograniczenie do kolumn wojskowych i akcji ratunkowych zostaje tylko dla wojskowych organów porządkowych. Kontrola ruchu przez żandarmerię obejmuje cywilów uczestniczących w zdarzeniach z pojazdem wojskowym.
Dotyczy uprawnień Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organów porządkowych, czyli głównego przedmiotu projektu.
„w pkt 2 skreśla się wyrazy „lub wojskowego organu porządkowego, zabezpieczający” (art. 2 projektu)
ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
powiązana · pewność 70%
Pozwala Żandarmerii Wojskowej uzyskiwać od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej dane z Centralnego Rejestru Danych Podatkowych do wykrywania przestępstw.
To nowe narzędzie dla żandarmerii, zgodne z celem projektu (wzmocnienie ścigania). Mogłoby być osobną zmianą, ale dotyczy tej samej formacji i tych samych zadań.
„Żandarmerii Wojskowej – w zakresie niezbędnym do realizacji zadań określonych” (art. 3 projektu (art. 297e § 1 pkt 5a Ordynacji podatkowej))
ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym
powiązana · pewność 80%
Dopisuje Żandarmerię Wojskową do podmiotów uprawnionych do informacji z Krajowego Rejestru Karnego.
Dotyczy narzędzi tej samej formacji. Ma charakter uzupełniający wobec rozszerzonej właściwości.
„w pkt 7 po wyrazach „Straży Granicznej,” dodaje się wyrazy „Żandarmerii Wojskowej,”.” (art. 4 projektu (art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym))
ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
powiązana · pewność 90%
Czyni Żandarmerię Wojskową oskarżycielem publicznym z uprawnieniami Policji. Daje jej postępowanie mandatowe wobec osób z jej właściwości. Usuwa wymóg zatwierdzania wniosku o ukaranie przez prokuratora do spraw wojskowych. Zażalenie na przekazanie sprawy rozpoznaje wojskowy sąd garnizonowy.
Konieczna, by zadziałało uchylenie art. 19 i mandaty za wszystkie wykroczenia. Uzasadnienie wprost łączy te zmiany.
„porządkowych, postępowanie mandatowe prowadzi Żandarmeria Wojskowa.” (art. 5 projektu)
ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
powiązana · pewność 75%
Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny będzie udostępniał Żandarmerii Wojskowej dane, na przykład do spraw o wyłudzenia komunikacyjne.
Nowe narzędzie dla żandarmerii, spójne z rozszerzeniem katalogu przestępstw o wyłudzenie odszkodowania.
„Żandarmerii Wojskowej, o ile są niezbędne w toczącym się postępowaniu lub na” (art. 6 projektu (art. 104 ust. 1 pkt 15a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych))
ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa
powiązana · pewność 80%
Gdy wicepremier jest jednocześnie ministrem obrony narodowej, chroni go Żandarmeria Wojskowa, a nie Służba Ochrony Państwa.
Rozstrzyga spór kompetencyjny wynikający z nowego art. 21 ust. 1 pkt 1. Dotyczy jednak konkretnej sytuacji personalnej: według OSR projekt prowadzi wicepremier i minister obrony narodowej.
„„Art. 3a. W przypadku gdy wiceprezes Rady Ministrów pełni jednocześnie funkcję” (art. 7 projektu (art. 3a ustawy o Służbie Ochrony Państwa))
Koszty według OSR
OSR nie podaje żadnych kwot. Tabela skutków finansowych na 10 lat jest pusta. Według OSR projekt nie spowoduje dodatkowych wydatków resortu obrony narodowej: nie będzie dodatkowych etatów, sprzętu ani kosztów szkoleń. Ewentualne skutki mają być pokryte z limitów wydatków właściwych części budżetowych, bez ich zwiększania. OSR szacuje, że żandarmeria jako oskarżyciel w sprawach o wykroczenia będzie prowadzić „kilkadziesiąt spraw rocznie”. Twierdzi też, że projekt nie wpływa na przedsiębiorców, obywateli ani rynek pracy, choć przyznaje nowe obciążenia organizacyjne dla żandarmerii, prokuratury i sądów.
Czego nie wiadomo
- Druk nie podaje dotychczasowego brzmienia art. 21 ani wielu innych zmienianych przepisów. „Było” odtworzono z uzasadnienia i OSR.
- Uzasadnienie i OSR mówią o „pkt 6 lit. d” (uczestnicy przetargów) i o osobach „posiadających pochodzący z przestępstwa sprzęt wojskowy”, a projekt nadaje pkt 6 tylko lit. a–c. Nie wiadomo, czy to błąd odesłania, czy pozostałość wcześniejszej wersji.
- Skreślenie w art. 3 ust. 2 pkt 5 zwrotu „albo jeżeli wynika to z odrębnych przepisów” nie jest wyjaśnione w uzasadnieniu. Skutek dla obecnej właściwości jest niejasny.
- OSR mówi, że żandarmeria „dotychczas nie miała” uprawnień do poleceń na drodze, a uzasadnienie mówi o „rozszerzeniu posiadanych już uprawnień”. To niespójne.
- Nie wiadomo, co zawierał uchylany art. 85 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Nie wiadomo też, jak po zmianie art. 86 § 1 traktowana będzie odmowa przyjęcia mandatu przez żołnierza.
- Nowe prawo do legitymowania każdego cywila nie ma w ustawie własnych przesłanek. Szeroki zakres to wnioskowanie z tekstu i przykładów z uzasadnienia.
- Na końcu druku są projekty rozporządzeń MON (ochrona placówek, współdziałanie ze Służbą Ochrony Państwa). Nie były przedmiotem szczegółowej analizy.
Przebieg prac w Sejmie
- 2026-07-22 Projekt wpłynął do Sejmu
- 2026-07-29 Skierowano do I czytania na posiedzeniu Sejmu (Sejm)
- 2026-09-04 I czytanie na posiedzeniu Sejmu (OBN)
- 2026-09-17 Praca w komisjach po I czytaniu
- 2026-10-22 II czytanie na posiedzeniu Sejmu — niezwłocznie przystąpiono do III czytania
Źródła
Opublikował: Jakub Borawski (redaktor) · 06.11.2026, 01:50
Opracowanie przygotowane z pomocą modelu językowego i zatwierdzone przez redakcję. Cytaty zweryfikowane w tekście druku: 41/41. Opublikowano 2026-11-06 00:50 UTC. Jak to powstaje.