Zmiany › BILL · Sejm 10 kad., proces nr 3266 · wersja 1
Prezes UKE będzie pilnował unijnego aktu w sprawie danych i nakładał kary
Ustawa wyznacza Prezesa UKE do egzekwowania unijnego aktu w sprawie danych. Określa, jak rozpatruje się skargi, jak certyfikuje się organy rozstrzygania sporów i jakie kary grożą za naruszenia (do 100 000 zł albo do 4% obrotu firmy).
Oficjalnie: Rządowy projekt ustawy o sprawiedliwym dostępie do danych i ich wykorzystywaniu
Ustawa uruchamia egzekwowanie praw z unijnego aktu w sprawie danych, które bez krajowego organu pozostają na papierze. Model kar jest łagodzony obowiązkowym ostrzeżeniem, a koszt dla budżetu jest umiarkowany. Bilans jest mniej korzystny dla dużych firm (kary do 4% obrotu, brak ochrony z powodu siły wyższej) i dla podatników finansujących nowe etaty. Ogólna skarga daje obywatelom tylko informację, nie decyzję.
Najmocniejszy plus
Użytkownicy dostają realną drogę dochodzenia dostępu do danych z urządzeń, zakończoną zaskarżalną decyzją (dla: użytkownicy urządzeń skomunikowanych (konsumenci i firmy), w tym niezależne serwisy naprawcze)
Najmocniejszy minus
Koszt nowego nadzoru to ponad 93 mln zł z budżetu w ciągu 10 lat (dla: budżet państwa i podatnicy)
Co dorzucono do projektu
W skrócie
Unijny akt w sprawie danych (rozporządzenie 2023/2854) obowiązuje od 12 września 2025 r. Daje on m.in. użytkownikom inteligentnych urządzeń, na przykład samochodów czy sprzętu domowego, prawo dostępu do danych, które te urządzenia wytwarzają. Ułatwia też zmianę dostawcy chmury. Polska nie ma jeszcze organu, który egzekwowałby te przepisy. Projekt powierza to zadanie Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Prezes UKE ma rozstrzygać decyzjami spory między użytkownikami a posiadaczami danych oraz między firmami a urzędami. Ma też certyfikować pozasądowe organy rozstrzygania sporów na 5 lat. Kary są wieloetapowe: najpierw urząd wskazuje naruszenie, potem wzywa do jego zaprzestania, a dopiero po bezskutecznym wezwaniu nakłada karę. Kara wynosi do 100 000 zł, a dla przedsiębiorcy do 4% rocznego obrotu. Według OSR koszt dla budżetu to 93,23 mln zł w latach 2027–2036, głównie na 26 nowych etatów w UKE.
Pełne opracowanie
Co się zmienia
| Temat | Było | Będzie | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Organ nadzorujący stosowanie aktu w sprawie danych | Według uzasadnienia rozporządzenie stosuje się od 12 września 2025 r., ale polskie prawo nie przewiduje rozwiązań odpowiadających wszystkim jego mechanizmom. Nie wyznaczono właściwego organu. | Prezes UKE będzie jedynym właściwym organem, organem certyfikującym organy rozstrzygania sporów i koordynatorem danych. | art. 4 ust. 1 i 2 projektu |
| Skargi użytkowników i osób trzecich na posiadaczy danych | Brak krajowej procedury. Rozporządzenie przewiduje skargi, ale nie określa trybu ich rozpatrywania. | Skarga wszczyna postępowanie administracyjne zakończone decyzją Prezesa UKE. Stronami są skarżący użytkownik (albo osoba trzecia) i posiadacz danych. Dotyczy to umownych ograniczeń dostępu do danych oraz wstrzymania dzielenia się danymi lub odmowy ich udostępnienia ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa. | art. 6–8 projektu |
| Spory między firmami a urzędami o dane potrzebne w sytuacji wyjątkowej | Brak krajowej procedury (brak w druku). | Prezes UKE decyzją rozstrzyga skargi urzędów na odmowę wydania danych. Rozstrzyga też skargi posiadaczy danych na wnioski urzędów, na wysokość rekompensaty i na przekazanie danych dalej. Wnioski urzędów o dane są publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP). | art. 9–13 projektu |
| Ogólna skarga na naruszenie praw z aktu w sprawie danych | Brak krajowej regulacji (brak w druku). | Prezes UKE przekazuje skarżącemu informację o sposobie załatwienia skargi w ciągu 2 miesięcy, a najpóźniej w ciągu 4 miesięcy. Nie jest to skarga w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA) i nie kończy się decyzją. | art. 25 projektu |
| Postępowanie nadzorcze i obowiązkowe wezwanie przed karą | Brak w druku. | Prezes UKE z urzędu bada naruszenia. Najpierw doręcza pismo, na które strona ma co najmniej 14 dni na stanowisko. Potem wzywa do zaprzestania naruszeń. Karę i nakaz usunięcia naruszeń nakłada dopiero wtedy, gdy naruszenie trwa po terminie z wezwania. Gdy naruszenie ustało, postępowanie jest umarzane. | art. 26–30 projektu |
| Wysokość administracyjnych kar pieniężnych | Brak krajowych sankcji za naruszenie rozporządzenia (brak w druku). | Kara wynosi do 100 000 zł, a dla przedsiębiorcy do 4% obrotu z poprzedniego roku obrotowego. Lista ukaranych grup obejmuje m.in. producentów, sprzedawców, posiadaczy danych, użytkowników, strażników dostępu i dostawców usług przetwarzania danych. | art. 31 ust. 1–15 projektu |
| Siła wyższa nie wyłącza kary | Według uzasadnienia art. 189e KPA stanowi, że strona nie podlega karze, gdy naruszenie nastąpiło wskutek siły wyższej. | Do kar z tej ustawy art. 189e KPA nie będzie stosowany. Siłę wyższą Prezes UKE będzie mógł uwzględnić jedynie przy wymiarze kary albo przy odstąpieniu od niej. | art. 39 projektu |
| Szacunkowe ustalanie kary i wstrzymanie jej wykonania | Brak w druku. | Przedsiębiorca musi na żądanie dostarczyć dane finansowe w ciągu 30 dni. W przeciwnym razie Prezes UKE może oszacować karę. Skarga do sądu administracyjnego wstrzymuje wykonanie decyzji o karze. Karę płaci się w ciągu 14 dni od upływu terminu na skargę albo od uprawomocnienia się wyroku. | art. 35, 36 i 38 projektu |
| Certyfikacja organów rozstrzygania sporów | Brak krajowej procedury (brak w druku). | Prezes UKE certyfikuje organy rozstrzygania sporów na 5 lat, z możliwością przedłużenia o kolejne 5 lat. Wniosek o przedłużenie trzeba złożyć najpóźniej 60 dni przed końcem okresu, inaczej nie zostanie rozpoznany. Cofnięcie certyfikacji jest natychmiast wykonalne. | art. 17–24 projektu |
| Współpraca z Prezesem UODO | Brak w druku. | Prezes UKE może poprosić Prezesa UODO o stanowisko w sprawach dotyczących danych osobowych. Prezes UODO ma na to 1 miesiąc, a w sprawach skomplikowanych do 3 miesięcy. Ten czas nie wlicza się do terminów załatwienia sprawy z KPA. | art. 2 projektu |
| Zadania informacyjne ministra cyfryzacji | Brak w druku. | Minister właściwy do spraw informatyzacji powiadamia Komisję Europejską o krajowym zakazie sprzedaży danych na potrzeby statystyki publicznej. Przekazuje jej też zastrzeżenia do wspólnych specyfikacji interoperacyjności. | art. 14 i 16 projektu |
| Limit wydatków UKE | Brak w druku. | Limit wydatków budżetu państwa w części 76 (UKE) wynosi 93,23 mln zł w latach 2027–2036, od 7,78 mln zł w 2027 r. do 10,45 mln zł w 2036 r. Projekt przewiduje mechanizm korygujący przy przekroczeniu limitu. | art. 43 projektu |
Na plus
Użytkownicy dostają realną drogę dochodzenia dostępu do danych z urządzeń, zakończoną zaskarżalną decyzją
dla: użytkownicy urządzeń skomunikowanych (konsumenci i firmy), w tym niezależne serwisy naprawcze · pewność 90%
Skarga wszczyna postępowanie administracyjne, w którym skarżący jest stroną. Decyzję Prezesa UKE można zaskarżyć do sądu administracyjnego.
„2. W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes UKE rozstrzyga, w drodze decyzji,” (art. 6 ust. 1–3 projektu)
Jeden organ do wszystkich spraw z aktu w sprawie danych upraszcza sprawy obywatelom i firmom
dla: przedsiębiorcy i obywatele korzystający z praw z rozporządzenia · pewność 70%
Prezes UKE łączy funkcje właściwego organu, koordynatora danych i organu certyfikującego. Uzasadnienie twierdzi, że ogranicza to spory kompetencyjne. Jest to twierdzenie projektodawcy.
„właściwym organem, o którym mowa w art. 37 ust. 1 rozporządzenia 2023/2854;” (art. 4 projektu)
Obowiązkowe ostrzeżenie przed karą pozwala naprawić błąd i uniknąć sankcji
dla: przedsiębiorcy, zwłaszcza mikro, małe i średnie firmy, oraz osoby fizyczne objęte obowiązkami z rozporządzenia · pewność 90%
Kara jest możliwa dopiero po piśmie o naruszeniu, wezwaniu i upływie wyznaczonego terminu. Zaprzestanie naruszenia prowadzi do umorzenia postępowania.
„nadal narusza obowiązki wynikające z przepisów tego rozporządzenia, Prezes UKE nakazuje,” (art. 27–30 projektu)
Skarga do sądu wstrzymuje wykonanie kary, więc nie trzeba płacić przed wyrokiem
dla: podmioty ukarane przez Prezesa UKE · pewność 90%
Decyzja o karze nie jest wykonywana do czasu rozstrzygnięcia skargi przez sąd administracyjny. Kara jest płatna dopiero po uprawomocnieniu się wyroku.
„wykonanie decyzji, o której mowa w art. 31 ust. 15.” (art. 36 i 38 projektu)
Przy wymiarze kary liczą się możliwości finansowe ukaranego i można od kary odstąpić
dla: małe firmy i osoby fizyczne · pewność 85%
Prezes UKE musi uwzględnić możliwości finansowe podmiotu i może w ogóle odstąpić od kary, biorąc pod uwagę kryteria z rozporządzenia.
„2023/2854, a także możliwości finansowe podmiotu podlegającego tej karze.” (art. 33 i 34 projektu)
Wnioski urzędów o dane od firm będą jawne w BIP
dla: posiadacze danych i opinia publiczna · pewność 85%
Prezes UKE publikuje wnioski organów sektora publicznego o dane składane w sytuacji wyjątkowej potrzeby. Zwiększa to kontrolę nad żądaniami państwa wobec firm.
„udostępniany przez Prezesa UKE w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej” (art. 9 projektu)
Firmy mogą zaskarżyć żądania urzędów o dane i wysokość rekompensaty
dla: posiadacze danych (przedsiębiorcy) · pewność 85%
Skargi posiadaczy danych na wnioski urzędów, na wysokość rekompensaty i na przekazanie danych dalej kończą się decyzją Prezesa UKE, w której firma jest stroną.
„postępowanie w sprawie wysokości rekompensaty żądanej przez posiadacza danych.” (art. 10–13 projektu)
Termin na odpowiedź na ogólną skargę jest ograniczony ustawowo
dla: osoby i firmy składające ogólną skargę do Prezesa UKE · pewność 80%
Prezes UKE musi przekazać informację w ciągu 2 miesięcy. Opóźnienie musi uzasadnić, a górna granica to 4 miesiące.
„informacje, niedłuższym jednak niż 4 miesiące od dnia wpływu skargi.” (art. 25 ust. 1 i 2 projektu)
Okresowa certyfikacja ma zwiększyć wiarygodność pozasądowych organów rozstrzygania sporów
dla: strony sporów o dane korzystające z pozasądowego rozstrzygania · pewność 65%
Certyfikat jest ważny 5 lat. Można go cofnąć w każdej chwili, gdy organ przestanie spełniać warunki. OSR twierdzi, że wyeliminuje to nierzetelne podmioty.
„2. Decyzja o cofnięciu certyfikacji podlega natychmiastowemu wykonaniu.” (art. 17, 20 i 24 projektu)
Środki z kar trafią do budżetu państwa
dla: budżet państwa · pewność 60%
Kary są dochodem budżetu. OSR nie potrafi jednak oszacować ich wysokości.
„14, stanowią dochód budżetu państwa.” (art. 37 projektu)
Na minus
Koszt nowego nadzoru to ponad 93 mln zł z budżetu w ciągu 10 lat
dla: budżet państwa i podatnicy · pewność 90%
Ustawa ustala limit wydatków UKE na 93,23 mln zł w latach 2027–2036. Według OSR pieniądze pójdą głównie na 26 etatów. Dochodów z kar OSR nie szacuje.
„wynosi 93 230 000 zł, z tym że w poszczególnych latach limit ten wynosi w:” (art. 43 ust. 1 projektu)
Siła wyższa nie chroni przed karą
dla: przedsiębiorcy i osoby fizyczne objęte obowiązkami z rozporządzenia · pewność 90%
Projekt wyłącza art. 189e KPA, według którego za naruszenie spowodowane siłą wyższą się nie karze. Rzecznik MŚP postulował rezygnację z tego wyłączenia. Siła wyższa może jedynie wpłynąć na uznaniowe odstąpienie od kary.
„Art. 39. Do administracyjnych kar pieniężnych, o których mowa w art. 31 ust. 1–14, nie” (art. 39 projektu)
Konsumenci jako użytkownicy urządzeń mogą dostać karę do 100 000 zł
dla: osoby fizyczne korzystające z urządzeń skomunikowanych · pewność 75%
Na liście ukaranych są użytkownicy, którzy nie wykonują obowiązków z art. 4 ust. 10 lub 11 rozporządzenia. Górna granica dla podmiotów niebędących przedsiębiorcami to 100 000 zł. OSR zakłada, że naruszenia będą popełniać głównie firmy.
„5. Użytkownik, który nie wypełnia obowiązków, o których mowa w:” (art. 31 ust. 5 i 15 projektu)
Ogólna skarga daje skarżącemu tylko informację, a nie status strony i decyzję
dla: obywatele i firmy, których prawa z rozporządzenia naruszono poza katalogiem skarg szczególnych · pewność 65%
Skarga ogólna nie jest skargą w rozumieniu KPA i kończy się przekazaniem informacji. Rzecznik Praw Obywatelskich w opiniowaniu uznał, że taka konstrukcja może być iluzoryczną formą ochrony. Projektodawca uznał uwagę za wyjaśnioną.
„w rozumieniu przepisów działu VIII ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania” (art. 25 ust. 1 i 4 projektu)
Bardzo wysokie kary dla dużych firm i duża uznaniowość ich wymiaru
dla: duzi przedsiębiorcy, w tym dostawcy chmury i producenci urządzeń · pewność 75%
Dla przedsiębiorcy górna granica to 4% rocznego obrotu, bez kwotowego pułapu. Gdy firma nie przekaże danych finansowych, Prezes UKE może karę oszacować.
„wysokość tej kary w sposób szacunkowy, uwzględniając wielkość podmiotu, o którym mowa” (art. 31 ust. 15 i art. 35 ust. 2 projektu)
Obowiązkowe wezwanie przed karą może osłabić odstraszanie: naruszyciel może czekać do wezwania
dla: użytkownicy i firmy, których prawa do danych są naruszane · pewność 50%
Zaprzestanie naruszenia po wezwaniu prowadzi do umorzenia postępowania bez kary. Kto narusza przepisy, może więc liczyć, że nic mu nie grozi do czasu wezwania. To wnioskowanie o skutkach, nie wynika wprost z uzasadnienia.
„postępowania zaprzestała naruszania tych obowiązków.” (art. 28–30 projektu)
Postępowania mogą się wydłużać o czas na stanowisko Prezesa UODO
dla: skarżący użytkownicy, posiadacze danych i strony postępowań nadzorczych · pewność 70%
Prezes UODO ma do 3 miesięcy na stanowisko, a ten czas nie wlicza się do terminów załatwienia sprawy z KPA. Podobnie z terminów wyłączono czas na wykonanie wezwania.
„3. Terminów określonych w ust. 2 nie wlicza się do terminów, o których mowa w art. 25” (art. 2 ust. 2–3 i art. 28 ust. 4 projektu)
Spóźniony o jeden dzień wniosek o przedłużenie certyfikacji przepada
dla: certyfikowane organy rozstrzygania sporów · pewność 85%
Wniosek złożony później niż 60 dni przed końcem certyfikacji zostaje pozostawiony bez rozpoznania. Cofnięcie certyfikacji jest natychmiast wykonalne, także przed rozpatrzeniem odwołania.
„2. Wniosek składa się niepóźniej niż 60 dni przed dniem upływu okresu, na jaki została” (art. 21 ust. 2 i art. 24 ust. 2 projektu)
Wszystkie skargi na decyzje trafią do najbardziej obciążonego sądu administracyjnego
dla: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, NSA i strony czekające na wyroki · pewność 60%
Prezes UKE ma siedzibę w Warszawie, więc właściwy będzie WSA w Warszawie. NSA w opiniowaniu wskazał na brak oszacowania skutków i potrzebę dodatkowych etatów. OSR ocenia ten wpływ jako mały i nie przewiduje dodatkowych środków.
„przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego.” (art. 3 projektu (odesłanie do KPA); punkt 10 OSR)
Wrzutki: zmiany innych ustaw
Przepisy, które zmieniają inne ustawy niż główny przedmiot projektu. Oznaczenie mówi, jak zmiana ma się do tematu projektu.
ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej
powiązana · pewność 95%
Dopisuje do katalogu zadań Prezesa UKE (art. 419 ust. 1) 3 nowe punkty. Są to zadania właściwego organu z aktu w sprawie danych, zadania organu certyfikującego organy rozstrzygania sporów i zadania koordynatora danych.
Zmiana tylko wpisuje do ustawy o UKE zadania, które główna ustawa powierza Prezesowi UKE. Zapewnia spójność katalogu kompetencji organu.
„w pkt 24 kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 25–27 w brzmieniu:” (art. 42 projektu, art. 419 ust. 1 pkt 25–27 ustawy zmienianej)
Koszty według OSR
Według OSR wydatki budżetu państwa w części 76 (UKE) wyniosą 93,23 mln zł w latach 2027–2036. Rocznie to od 7,78 mln zł (2027) przez 9,67 mln zł (2028) do 10,45 mln zł (2036). W ujęciu 11-letnim (do 2037 r.) OSR podaje 103,58 mln zł. Pieniądze pójdą głównie na 26 nowych etatów w UKE (24 pracowników i 2 dyrektorów): od około 5,5 mln zł w pierwszym roku do około 10 mln zł rocznie. Rozbudowa platformy usług elektronicznych UKE ma kosztować 1,5 mln zł. Po stronie dochodów OSR wykazuje podatki i składki od nowych wynagrodzeń, od około 1,5 mln zł do 3,15 mln zł rocznie. Wpływów z kar nie da się oszacować. Zadania ministra cyfryzacji mają być sfinansowane z istniejących środków części 27 – Informatyzacja. Ewentualne skutki dla sądów administracyjnych mają być pokryte bez dodatkowych środków. OSR stwierdza, że ustawa nie wpływa na rynek pracy. Według OSR obciążenia ponad wymogi UE dotyczą tylko procedury certyfikacji organów rozstrzygania sporów.
Czego nie wiadomo
- Projekt nie zawiera przepisu przejściowego, choć tytuł rozdziału 10 go zapowiada. Nie wiadomo, jak traktować naruszenia rozporządzenia z okresu od 12 września 2025 r. do wejścia ustawy w życie.
- OSR podaje w jednym miejscu, że maksymalny limit wydatków dla części 76 wynosi 103,58 mln zł, a ustawa ustala limit 93,23 mln zł. Różnica wynika prawdopodobnie z tego, że OSR liczy 11 lat (2027–2037), a ustawa 10 lat. Druk tego wprost nie wyjaśnia.
- Z art. 32 nie wynika jednoznacznie, czy obrót przedsiębiorcy to obrót krajowy, czy globalny, ani czy dotyczy samego podmiotu, czy grupy kapitałowej.
- Wysokość dochodów z kar jest nieznana. OSR stwierdza, że nie da się jej oszacować.
- Skala realnego obciążenia WSA w Warszawie i NSA jest sporna. NSA i projektodawca oceniają ją różnie.
- Tabele uwag z konsultacji odnoszą się do wcześniejszej numeracji i treści projektu, m.in. przepisów o czynnościach sprawdzających (art. 17a–17b). W tekście przedłożonym Sejmowi takich przepisów nie znalazłem. Nie da się w pełni ustalić, które uwagi uwzględniono w ostatecznej wersji.
Przebieg prac w Sejmie
- 2026-10-19 Projekt wpłynął do Sejmu
- 2026-10-22 Skierowano do I czytania w komisjach (CNT)
Źródła
Opublikował: Jakub Borawski (redaktor) · 06.11.2026, 01:50
Opracowanie przygotowane z pomocą modelu językowego i zatwierdzone przez redakcję. Cytaty zweryfikowane w tekście druku: 32/32. Opublikowano 2026-11-06 00:50 UTC. Jak to powstaje.