Zmiany › BILL · Sejm 10 kad., proces nr 3308 · wersja 1
Obecne programy ochrony powietrza mają działać najdłużej do końca 2028 r.
Programy ochrony powietrza uchwalone przez województwa nadal obowiązują do czasu przyjęcia nowych albo do osiągnięcia norm jakości powietrza, ale najpóźniej do 31 grudnia 2028 r.
Oficjalnie: Poselski projekt ustawy o przedłużeniu terminu obowiązywania programów ochrony powietrza
Krótka ustawa przejściowa oszczędza pieniądze publiczne i zapewnia ciągłość działań do czasu nowych planów wymaganych przez UE. Mniej korzystny bilans mają mieszkańcy stref z przekroczeniami norm, bo działania nie będą aktualizowane do 2028 r. Ryzyko ponoszą też województwa, w których normy są już dotrzymane i programy mogą od razu wygasnąć.
Najmocniejszy plus
Województwa nie muszą przygotowywać nowych programów na okres zaledwie 2 lat ani ogłaszać przetargów na ich opracowanie. (dla: samorządy województw)
Najmocniejszy minus
Projekt nie wdraża nowej dyrektywy UE o jakości powietrza. Odsuwa w czasie przygotowanie planów zgodnych z jej wymogami. (dla: mieszkańcy stref z przekroczeniami norm jakości powietrza; państwo (ryzyko sporów z UE))
Co dorzucono do projektu
Projekt nie zmienia innych ustaw poza swoim przedmiotem.
W skrócie
Programy ochrony powietrza przyjmują samorządy województw w strefach, w których przekroczone są normy zanieczyszczeń. Według uzasadnienia obecne programy przyjęto w 2020 r., zaktualizowano w 2023 r. i zaplanowano w nich działania do 2026 r. Projekt utrzymuje je w mocy do czasu przyjęcia nowego programu albo do osiągnięcia norm potwierdzonych w ocenie jakości powietrza. Termin końcowy to 31 grudnia 2028 r. W tym czasie działania długoterminowe mają być realizowane dalej, a postępy mierzone wskaźnikami z ostatniego pełnego roku programu. Wnioskodawcy chcą w ten sposób uniknąć przyjmowania programów, które działałyby tylko 2 lata. Powód: nowa dyrektywa UE wymaga przygotowania nowych planów do końca 2028 r.
Pełne opracowanie
Co się zmienia
| Temat | Było | Będzie | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Przedłużenie mocy programów ochrony powietrza | Według uzasadnienia programy przyjęte w 2020 r. i zaktualizowane w 2023 r. przewidują działania naprawcze do 2026 r. Bez nowych przepisów trzeba by przyjąć nowe programy. Druk nie podaje brzmienia przepisów Prawa ochrony środowiska o tym, jak długo program obowiązuje. | Programy, o których mowa w art. 91 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska, nadal obowiązują do czasu przyjęcia nowego programu albo do osiągnięcia norm. Najpóźniej do 31 grudnia 2028 r. | art. 1 ust. 1 projektu |
| Wcześniejsze wygaśnięcie programu po osiągnięciu norm | brak w druku | Program przestaje obowiązywać wcześniej, jeśli ocena jakości powietrza Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (art. 89 ust. 1 Prawa ochrony środowiska) potwierdzi osiągnięcie poziomów dopuszczalnych lub docelowych. | art. 1 ust. 1 projektu |
| Dalsza realizacja działań naprawczych długoterminowych | Według uzasadnienia działania naprawcze zaplanowano w programach do 2026 r. | Działania naprawcze długoterminowe z dotychczasowych programów obowiązkowo realizuje się dalej, dopóki program obowiązuje. | art. 1 ust. 2 zdanie pierwsze projektu |
| Wskaźniki do mierzenia postępów w okresie przedłużenia | brak w druku | Postępy działań mierzy się wskaźnikami z harmonogramu na ostatni pełny rok kalendarzowy realizacji programu. | art. 1 ust. 2 zdanie drugie projektu |
Na plus
Województwa nie muszą przygotowywać nowych programów na okres zaledwie 2 lat ani ogłaszać przetargów na ich opracowanie.
dla: samorządy województw · pewność 85%
Obecne programy z mocy ustawy obowiązują dalej, do czasu przyjęcia nowych. Według deklarowanych skutków regulacji samorządy nie będą musiały uruchamiać zamówień publicznych na nowe programy.
„konieczności uruchamiania procedury zamówień publicznych na wykonanie nowego programu” (art. 1 ust. 1 projektu; deklarowane skutki regulacji, pkt 4)
Mniejsze wydatki publiczne na opracowanie programów. Według deklarowanych skutków regulacji chodzi o około 14 mln zł.
dla: budżet państwa (rezerwa celowa wojewodów) i wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej · pewność 60%
Wnioskodawcy powołują się na OSR ustawy z 2022 r. Szacunek kosztów nowych programów wynosił 6 347 099,55 zł w 2025 r. i 7 657 313,55 zł w 2026 r. To twierdzenie wnioskodawców. Projekt nie przedstawia własnych wyliczeń.
„zł (6 347 099,55 zł w 2025 r. oraz 7 657 313,55 zł w 2026 r.). Dzięki przyjęciu niniejszej ustawy,” (deklarowane skutki regulacji, pkt 6)
Działania naprawcze rozłożone na lata nie zostaną przerwane po 2026 r.
dla: mieszkańcy stref z przekroczeniami norm jakości powietrza · pewność 75%
Projekt nakazuje dalej realizować działania długoterminowe. Bez tego po wygaśnięciu programów mogłaby powstać przerwa do czasu przyjęcia nowych planów.
„2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, kontynuuje się realizację dotychczasowych” (art. 1 ust. 2 projektu)
Jasna miara postępów w okresie przejściowym i dane porównywalne z wcześniejszymi sprawozdaniami.
dla: samorządy województw i podmioty składające sprawozdania z realizacji programów · pewność 80%
Ustawa wskazuje, które wskaźniki stosować po zakończeniu harmonogramu programu. Nie trzeba ustalać nowych.
„planowanych działań naprawczych przyjmuje się wskaźniki określone w harmonogramie” (art. 1 ust. 2 zdanie drugie projektu)
Na minus
Do końca 2028 r. mogą obowiązywać programy oparte na danych i planach sprzed kilku lat, bez aktualizacji działań.
dla: mieszkańcy stref z przekroczeniami norm jakości powietrza · pewność 60%
Programy przyjęto w 2020 r., a zaktualizowano w 2023 r. Projekt utrzymuje dotychczasowe działania i wskaźniki z ostatniego roku harmonogramu. Nie wymaga ich dostosowania do bieżących pomiarów ani do nowych norm UE.
„2020 roku, zaktualizowane w 2023 roku i przewidują działania naprawcze do 2026 roku.” (art. 1 ust. 2 projektu; uzasadnienie)
Programy w strefach, gdzie normy są już dotrzymane, mogą od razu wygasnąć. Razem z nimi mogą przestać obowiązywać zawarte w nich plany działań krótkoterminowych.
dla: samorządy województw bez przekroczeń norm (np. zachodniopomorskie) i mieszkańcy tych stref · pewność 60%
Zgodnie z warunkiem z art. 1 ust. 1 program wygasa, gdy ocena potwierdzi osiągnięcie norm. Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego zwrócił uwagę (uwagi załączone do druku), że zapis może doprowadzić do wygaszenia jego 3 programów. Te programy obowiązują nadal, żeby utrzymać plany działań krótkoterminowych dla benzo(a)pirenu.
„docelowych substancji w powietrzu, potwierdzonych w ocenie, o której mowa w art. 89 ust. 1” (art. 1 ust. 1 projektu; uwagi Związku Województw RP załączone do druku)
Projekt nie wdraża nowej dyrektywy UE o jakości powietrza. Odsuwa w czasie przygotowanie planów zgodnych z jej wymogami.
dla: mieszkańcy stref z przekroczeniami norm jakości powietrza; państwo (ryzyko sporów z UE) · pewność 65%
Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu uznało projekt za niesprzeczny z prawem UE. Zastrzegło jednak, że nie oznacza to, że rozwiązania wystarczą do wdrożenia dyrektywy (UE) 2024/2881. Termin wdrożenia dyrektywy to 11 grudnia 2026 r.
„tożsama ze stwierdzeniem, że proponowane rozwiązania są wystarczające do” (opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji z 23 października 2026 r., pkt 3.2)
Obowiązek realizacji dotychczasowych działań długoterminowych przechodzi z mocy ustawy na kolejne lata, do 2028 r.
dla: gminy, powiaty i inne podmioty realizujące działania naprawcze · pewność 50%
Projekt używa sformułowania „kontynuuje się”. Działania zaplanowane do 2026 r. trzeba więc prowadzić dalej. Projekt nie wskazuje źródeł finansowania dodatkowych lat. Deklarowane skutki regulacji twierdzą, że projekt nie obciąża budżetów samorządów.
„2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, kontynuuje się realizację dotychczasowych” (art. 1 ust. 2 projektu)
Wrzutki: zmiany innych ustaw
Projekt nie zmienia innych ustaw poza swoim głównym przedmiotem.
Koszty według OSR
Druk zawiera deklarowane skutki regulacji (DSR) wnioskodawców. Według nich projekt nie powoduje kosztów dla budżetu państwa ani dla samorządów. Ma za to pozwolić uniknąć wydatków na nowe programy. Wnioskodawcy powołują się na OSR ustawy z 7 lipca 2022 r.: koszt nowych programów, planów krótkoterminowych i sprawozdań w całym kraju wynosiłby około 14 mln zł (6 347 099,55 zł w 2025 r. i 7 657 313,55 zł w 2026 r.). Pieniądze te pochodzą w 60% z rezerwy celowej wojewody i w 40% z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Według DSR projekt nie ma wpływu na gospodarkę i nie obciąża przedsiębiorców.
Czego nie wiadomo
- Nie wiadomo, czy przepis obejmie programy, które wygasły już przed wejściem ustawy w życie. Projekt mówi, że programy „zachowują moc”, a uzasadnienie podaje, że działania zaplanowano do 2026 r.
- Nie wiadomo, która ocena jakości powietrza (za który rok) decyduje o wcześniejszym wygaśnięciu programu. Nie wiadomo też, czy liczy się osiągnięcie norm dla wszystkich substancji, czy dla jednej.
- Art. 1 ust. 2 wymienia tylko działania długoterminowe. Nie jest jasne, czy dalej obowiązują plany działań krótkoterminowych będące częścią programów.
- Tekst pochodzi z OCR. Odesłanie „art. 91 ust. Ta pkt 4 lit. c” to najpewniej art. 91 ust. 1a pkt 4 lit. c. Cytaty oddają brzmienie pliku.
- Deklarowane skutki regulacji twierdzą, że projekt poprawi stan powietrza, bo jakość powietrza i tak się poprawia. Projekt nie zawiera mechanizmu, który by to uzasadniał.
Przebieg prac w Sejmie
- 2026-10-09 Projekt wpłynął do Sejmu
Źródła
Opublikował: Jakub Borawski (redaktor) · 06.11.2026, 08:45
Opracowanie przygotowane z pomocą modelu językowego i zatwierdzone przez redakcję. Cytaty zweryfikowane w tekście druku: 12/12. Opublikowano 2026-11-06 07:45 UTC. Jak to powstaje.