Zmiany › BILL · Sejm 10 kad., proces nr 3138 · wersja 1
Nowe zasady zwolnienia z CIT dla zarządów portów morskich, dostosowane do unijnych reguł pomocy publicznej
Zarządy portów morskich zachowają zwolnienie z CIT, ale tylko dla wydatków na określone inwestycje i zadania publiczne, w limitach pomocy publicznej z UE i po weryfikacji przez dyrektora urzędu morskiego.
Oficjalnie: Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o portach i przystaniach morskich
Projekt porządkuje kwestionowaną przez Komisję Europejską ulgę i wprowadza nad nią realną kontrolę, ale utrzymuje dla portów zwolnienie z niemal całego CIT, nie podając, ile to kosztuje budżet. Dla zarządów portów bilans jest raczej korzystny (większa pewność, szerszy katalog celów) mimo nowych obowiązków i braku pomocy dla trwających inwestycji.
Najmocniejszy plus
Szerszy katalog celów: infrastruktura dostępowa, pogłębianie, zadania publiczne portu i ogólnodostępna infrastruktura poza portem (dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi)
Najmocniejszy minus
Nowe obowiązki i koszty po stronie portów (dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi, zwłaszcza najmniejsze)
Co dorzucono do projektu
W skrócie
Dziś zarządy portów morskich nie płacą CIT od dochodu przeznaczonego na infrastrukturę portową. Komisja Europejska uznała to za niedozwoloną pomoc publiczną. Projekt zastępuje to zwolnienie nowym: wolny od podatku będzie dochód wydany w danym roku na konkretne cele. Chodzi o zadania publiczne portu (bezpieczeństwo ruchu, ochrona przeciwpożarowa, ochrona portu, ogólnodostępna infrastruktura poza portem) oraz o inwestycje portowe, infrastrukturę dostępową, pogłębianie i ich planowanie. Inwestycje będą zwolnione tylko do limitu pomocy publicznej z rozporządzenia unijnego 651/2014. Port co roku złoży wniosek do dyrektora urzędu morskiego, wraz z raportem biegłego rewidenta. Gdy pomoc okaże się nienależna, port zapłaci zaległy podatek i zwróci pomoc z odsetkami. Nowe zasady obowiązują od 1 stycznia 2027 r. Stare zwolnienie obejmuje dochody do końca 2026 r.
Pełne opracowanie
Co się zmienia
| Temat | Było | Będzie | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Zakres zwolnienia z CIT dla zarządów portów | Według uzasadnienia zwolniony był dochód w części przeznaczonej na budowę, rozbudowę i modernizację infrastruktury portowej oraz na zadania z art. 7 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o portach. Termin wydania tych pieniędzy nie był ograniczony. | Zwolniony będzie dochód zarządu portu, ale bez dochodów z zysków kapitałowych. Warunki zwolnienia określi nowy art. 10a ustawy o portach. | art. 1 pkt 1 lit. a projektu (art. 17 ust. 1 pkt 26 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych) |
| Lista wydatków, które dają prawo do zwolnienia | Zwolnienie obejmowało budowę, rozbudowę i modernizację infrastruktury portowej oraz planowanie rozwoju portu i pozyskiwanie nieruchomości (według uzasadnienia). | Zwolnienie obejmie wydatki poniesione w danym roku podatkowym na: działalność niegospodarczą (kontrola i bezpieczeństwo ruchu morskiego, ogólnodostępna i bezpłatna infrastruktura poza portem, ochrona przeciwpożarowa, ochrona portu), budowę, wymianę lub modernizację infrastruktury portowej i dostępowej, pogłębianie oraz planowanie tych działań. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 1 ustawy o portach i przystaniach morskich) |
| Limit zwolnienia dla inwestycji | Ustawa nie przewidywała limitu kwotowego. Według OSR zwolnione było 97–99% dochodu zarządów głównych portów. | Wydatki inwestycyjne (pkt 2–4) będą zwolnione tylko do wysokości pomocy publicznej dopuszczalnej według rozporządzenia unijnego 651/2014. Zwolnienie przysługuje, dopóki nie zostanie osiągnięta maksymalna wielkość pomocy. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 2 i 4 ustawy o portach) |
| Osobna księgowość dla zadań publicznych | brak w druku | Wydatki na działalność niegospodarczą będą zwolnione tylko wtedy, gdy port prowadzi dla niej wyodrębnioną ewidencję rachunkową i opisze w dokumentacji metody przypisywania przychodów i kosztów. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 3 ustawy o portach) |
| Coroczny wniosek do dyrektora urzędu morskiego | Port nie musiał składać wniosku. Zwolnienie wynikało wprost z ustawy o CIT. | W terminie złożenia zeznania rocznego CIT port złoży wniosek o weryfikację wydatków. Do wniosku dołączy: sprawozdanie z wydatków, informacje o pomocy publicznej, sprawozdanie biegłego rewidenta i kopię zeznania. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 7 i 8 ustawy o portach) |
| Decyzja dyrektora urzędu morskiego | brak w druku | Dyrektor ma 30 dni na wezwanie do uzupełnienia wniosku. Port ma wtedy 14 dni na odpowiedź. Decyzję dyrektor wydaje do końca 10. tygodnia od tygodnia złożenia wniosku: potwierdza zwolnienie albo nakazuje zwrot pomocy. Stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 10, 11 i 17 ustawy o portach) |
| Zwrot nienależnej pomocy i odsetki | brak w druku | Jeśli pomoc udzielono niezgodnie z przepisami albo Komisja Europejska nakaże jej zwrot, dyrektor wyda decyzję o zwrocie. Port traci zwolnienie w zakresie wskazanym w decyzji i dopłaca CIT w terminie najbliższej zaliczki. Kwotę zwrotu pomniejsza się o zapłacony podatek. Dolicza się odsetki od dnia udzielenia pomocy. | art. 1 pkt 1 lit. b projektu (art. 17 ust. 14 ustawy o CIT); art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 12–14 ustawy o portach) |
| Przedawnienie i przechowywanie dokumentów | brak w druku | Należności z tytułu nienależnej pomocy przedawniają się po 10 latach. Port musi przechowywać księgi i dokumenty wyodrębnionej ewidencji do upływu tego terminu. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 15 i 16 ustawy o portach) |
| Zwolnienie działa od razu, bez czekania na decyzję | brak w druku | Toczące się postępowanie przed dyrektorem urzędu morskiego nie odbiera prawa do zwolnienia. Kopia prawomocnej decyzji trafia w ciągu 14 dni do Szefa KAS i do urzędu skarbowego. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 18 i 19 ustawy o portach) |
| Szczegóły w rozporządzeniu ministra | brak w druku | Minister do spraw gospodarki morskiej określi w rozporządzeniu szczegółowe warunki pomocy, katalog wydatków i sposób liczenia zwolnienia. Projekt rozporządzenia jest dołączony do druku. | art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 20 ustawy o portach) |
| Mniejsze porty i przystanie | Art. 23 ust. 2 ustawy o portach odsyłał do wybranych przepisów o zarządzaniu portami. Dokładnego dotychczasowego brzmienia nie ma w druku. | Nowe zasady zwolnienia (art. 10a) wprost obejmą także zarządy portów i przystani, których formę zarządzania określa gmina. | art. 2 pkt 2 projektu (art. 23 ust. 2 ustawy o portach) |
| Okres przejściowy | Obowiązuje dotychczasowe zwolnienie. | Stare zwolnienie obejmuje dochody uzyskane do 31 grudnia 2026 r. Gdy rok podatkowy portu nie pokrywa się z kalendarzowym, stare zasady obowiązują do końca tego roku. Nowa pomoc na inwestycje przysługuje tylko wtedy, gdy prace rozpoczęto po wejściu ustawy w życie. | art. 3 ust. 1–3 projektu |
Na plus
Zwolnienie z CIT zostaje zachowane w formie, która według projektodawcy jest zgodna z prawem UE
dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi · pewność 60%
Komisja Europejska zakwestionowała obecne zwolnienie. Według uzasadnienia brak zmian mógłby skończyć się nakazem zwrotu ulg uzyskanych od 2007 r. Projekt opiera zwolnienie na rozporządzeniu 651/2014. Że to usunie ryzyko, twierdzi projektodawca. Komisja nie potwierdziła tego w druku.
„Projektowana ustawa eliminuje zagrożenie związane ze zwrotem pomocy publicznej” (uzasadnienie, część „Cel projektu ustawy”; art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 2))
Szerszy katalog celów: infrastruktura dostępowa, pogłębianie, zadania publiczne portu i ogólnodostępna infrastruktura poza portem
dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi · pewność 85%
Wprost z przepisu: zwolnione będą także wydatki na dostęp do portu od strony morza i lądu, pogłębianie, ochronę przeciwpożarową i ochronę portu. Uzasadnienie przyznaje, że zakres przedmiotowy zwolnienia się rozszerza.
„budowę, wymianę lub modernizację infrastruktury portowej lub infrastruktury zapewniającej dostęp do portów lub przystani morskich od strony morza lub lądu” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 1 ustawy o portach))
Porty mogą bez utraty ulgi finansować ogólnodostępne drogi, chodniki czy ścieżki rowerowe wokół portu
dla: mieszkańcy miast portowych i gminy nadmorskie · pewność 55%
Zwolnienie obejmie wydatki na bezpłatną i ogólnodostępną infrastrukturę poza terenem portu. Według uzasadnienia chodzi m.in. o drogi dojazdowe, wiadukty, chodniki i parkingi. Czy porty rzeczywiście więcej w nią zainwestują, zależy od ich decyzji.
„w zakresie rozwoju infrastruktury zlokalizowanej poza terenem portu, która jest powszechnie dostępna nieodpłatnie dla użytkowników na równych i niedyskryminacyjnych warunkach” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o portach))
Mniejsze porty i przystanie gminne wprost objęte nowym zwolnieniem
dla: zarządy mniejszych portów i przystani morskich powołane przez gminy · pewność 75%
Art. 23 ust. 2 ustawy o portach będzie wprost odsyłał do art. 10a. OSR twierdzi, że dla tych podmiotów projekt „wprowadza możliwość zwolnień”. Uzasadnienie mówi natomiast, że już dziś są uprawnione.
„podmiotem uprawnionym do korzystania ze zwolnienia jest każdy podmiot zarządzający portem lub przystanią morską, a nie tylko podmiot zarządzający portem o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej” (art. 2 pkt 2 projektu (art. 23 ust. 2 ustawy o portach))
Zwolnienie działa automatycznie, a utrata ulgi nie oznacza od razu zaległości podatkowej
dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi · pewność 85%
Postępowanie przed dyrektorem urzędu morskiego nie wstrzymuje zwolnienia. Po decyzji o zwrocie podatek płaci się w terminie najbliższej zaliczki. Według uzasadnienia nie powstaje wtedy zaległość podatkowa. Kwotę zwrotu pomocy pomniejsza się o zapłacony podatek.
„Postępowanie przed dyrektorem urzędu morskiego nie wpływa na uprawnienie podmiotu zarządzającego do korzystania ze zwolnienia.” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 13 i 19 ustawy o portach); art. 1 pkt 1 lit. b projektu (art. 17 ust. 14 ustawy o CIT))
Lepsza kontrola nad ulgą podatkową dla portów
dla: budżet państwa i podatnicy · pewność 75%
Wprowadzono: wyodrębnioną księgowość, raport biegłego rewidenta, decyzję dyrektora urzędu morskiego, przekazanie decyzji do KAS, 10-letnie przedawnienie zwrotu i obowiązek przechowywania dokumentów. Zwolnienie przestaje być ulgą „bez warunków”.
„Dyrektor urzędu morskiego przekazuje Szefowi Krajowej Administracji Skarbowej oraz naczelnikowi urzędu skarbowego właściwego dla podmiotu zarządzającego” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 3, 8, 15, 16 i 18 ustawy o portach))
Węższa ulga: bez zysków kapitałowych i z limitem pomocy publicznej
dla: budżet państwa · pewność 50%
Z przepisu wynika, że zysków kapitałowych nie obejmie zwolnienie, a wydatki inwestycyjne będą zwolnione tylko do limitu z rozporządzenia 651/2014. Mimo to OSR zakłada, że korzyść podatkowa portów pozostanie podobna jak dziś. Realny efekt dla budżetu jest więc niepewny.
„z wyjątkiem dochodów z zysków kapitałowych – na zasadach określonych w art. 10a ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich” (art. 1 pkt 1 lit. a projektu (art. 17 ust. 1 pkt 26 ustawy o CIT); art. 10a ust. 2 ustawy o portach)
Na minus
Nowe obowiązki i koszty po stronie portów
dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi, zwłaszcza najmniejsze · pewność 85%
Port musi co roku złożyć wniosek, sprawozdanie z wydatków, informacje o pomocy publicznej i raport biegłego rewidenta, a także prowadzić osobną ewidencję. Według OSR koszt dla wszystkich portów to około 0,1 mln zł rocznie, a usługa rewidenta kosztuje kilka tysięcy złotych. Dla małej przystani może to być odczuwalne.
„Szacunkowe koszty usług atestacyjnych i prowadzenia rozdzielności rachunkowej wyniosą około 0,1 mln zł rocznie” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 3 i 8 ustawy o portach); OSR pkt 7)
Zwolnienie dla inwestycji ograniczone limitem pomocy publicznej i wydatkami z danego roku
dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi · pewność 85%
Dziś według uzasadnienia dochód można było przeznaczyć na inwestycje bez ograniczenia w czasie. Po zmianie zwolnione będą wydatki poniesione w danym roku, a dla inwestycji tylko do limitu z rozporządzenia 651/2014. Zyski kapitałowe nie będą zwolnione.
„Wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 2–4, podlegają zwolnieniu do wysokości pomocy publicznej dla podmiotu zarządzającego dopuszczalnej zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 1, 2 i 4 ustawy o portach))
Inwestycje już rozpoczęte nie dostaną nowej pomocy
dla: podmioty zarządzające portami w trakcie inwestycji rozpoczętych przed 1 stycznia 2027 r. · pewność 75%
Pomoc na działalność gospodarczą przysługuje tylko, gdy prace rozpoczęto po wejściu ustawy w życie. OSR przyznaje, że zmiana pozostanie „obojętna” dla inwestycji już realizowanych. Po 2026 r. dochód wydany na trwające budowy może nie być zwolniony.
„względu na wymogi efektu zachęty, pozostaną obojętne względem inwestycji już realizowanych.” (art. 3 ust. 3 projektu; OSR pkt 7)
Ryzyko zwrotu pomocy z odsetkami nawet po kilku latach
dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi · pewność 85%
Zwolnienie działa automatycznie, ale dyrektor urzędu morskiego albo Komisja Europejska mogą później uznać pomoc za nienależną. Wtedy port dopłaca podatek i zwraca pomoc z odsetkami od dnia jej udzielenia. Przedawnienie trwa 10 lat.
„Do kwoty pomocy publicznej podlegającej zwrotowi dolicza się odsetki liczone od dnia udzielenia pomocy publicznej do dnia ich zwrotu” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 12, 14 i 15 ustawy o portach))
Ulga nadal obejmuje niemal cały dochód portów, a OSR nie podaje, ile podatku budżet traci
dla: budżet państwa i podatnicy · pewność 70%
Według OSR w latach 2021–2024 zwolnione było 97–99% dochodu głównych portów, np. 786,7 mln zł z 795,1 mln zł w 2024 r. Porty zapłaciły za 2024 r. 1,6 mln zł CIT. OSR zakłada, że po zmianie korzyść będzie podobna, i uznaje skutki dla budżetu za „neutralne” w porównaniu z obecnym stanem. Wartości utraconego podatku nie podaje.
„Podmioty te zapłaciły za 2024 r. podatek CIT w kwocie 1,6 mln zł.” (OSR pkt 2 i 6)
Kwestionowane zwolnienie działa jeszcze w 2026 r., a przy innym roku podatkowym nawet w 2027 r.
dla: podmioty zarządzające portami i budżet państwa · pewność 60%
Według OSR nowe przepisy miały obowiązywać od 1 stycznia 2026 r., a termin przesunięto na 2027 r. UOKiK zauważył w konsultacjach, że to niezgodne z zobowiązaniem wobec Komisji Europejskiej. Projekt nie rozwiązuje kwestii korzyści uzyskanych w przeszłości, więc ryzyko ich zwrotu pozostaje.
„Pierwotnie było planowane wprowadzenie obowiązywania nowych przepisów od dnia 1 stycznia 2026 r.” (art. 3 ust. 1 i 2 projektu; OSR pkt 11; tabela uwag UOKiK, uwaga nr 6)
Nowe zadania dla urzędów morskich bez dodatkowych pieniędzy
dla: urzędy morskie · pewność 65%
Dyrektorzy urzędów morskich będą weryfikować wnioski, wydawać decyzje i przekazywać je do KAS. OSR zakłada, że koszty pokryją obecne limity wydatków. W konsultacjach porty proponowały termin 2 miesięcy na decyzję. Urzędy odpowiedziały, że krótszy niż 10 tygodni termin jest niemożliwy.
„Wydatki urzędów morskich zostaną pokryte w ramach obowiązujących limitów dla części 21 – gospodarka morska.” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 9–11 i 18 ustawy o portach); OSR pkt 6)
Kluczowe szczegóły zwolnienia w rozporządzeniu, a nie w ustawie
dla: podmioty zarządzające portami i przystaniami morskimi (pewność prawa) · pewność 60%
Katalog wydatków i zasady obliczania zwolnienia określi minister w rozporządzeniu. Minister może je zmienić bez udziału Sejmu. Według projektu rozporządzenia działalność niegospodarcza ma być zwolniona w 100%, ale ustawa tego nie przesądza.
„określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki udzielania pomocy publicznej w formie zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych, w tym katalog wydatków kwalifikujących się do zwolnienia” (art. 2 pkt 1 projektu (art. 10a ust. 20 ustawy o portach))
Wrzutki: zmiany innych ustaw
Przepisy, które zmieniają inne ustawy niż główny przedmiot projektu. Oznaczenie mówi, jak zmiana ma się do tematu projektu.
ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o portach i przystaniach morskich
powiązana · pewność 95%
Dodaje art. 10a z pełnymi zasadami nowego zwolnienia z CIT: katalog wydatków, limit pomocy publicznej, wyodrębniona ewidencja, wniosek do dyrektora urzędu morskiego, decyzje, zwrot pomocy z odsetkami, przedawnienie, delegacja do rozporządzenia. Zmienia też art. 23 ust. 2, żeby zasady objęły mniejsze porty i przystanie gminne.
Ustawa jest wymieniona w tytule projektu. Nowy art. 17 ust. 1 pkt 26 ustawy o CIT odsyła do art. 10a ustawy o portach, więc bez tej zmiany nowe zwolnienie nie mogłoby działać.
„Do zwolnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych” (art. 2 pkt 1 i 2 projektu)
Koszty według OSR
Według OSR projekt jest neutralny dla finansów publicznych, a tabela skutków w okresie 10 lat jest wypełniona kreskami. OSR zakłada, że nowe zwolnienie odpowie obecnej wysokości dochodów zwolnionych. W latach 2021–2024 zwolniony dochód głównych portów wynosił: 281,9 mln zł, 583,7 mln zł, 747,4 mln zł i 786,7 mln zł, czyli 97–99% ich dochodu. Za 2024 r. porty zapłaciły 1,6 mln zł CIT. W latach 2016–2025 zwolnienie dało głównym portom 592,7 mln zł, a ich inwestycje ze środków własnych wyniosły 3763,6 mln zł. Koszt usług biegłych rewidentów to około 0,1 mln zł rocznie dla portów. Wydatki urzędów morskich mają się zmieścić w obecnych limitach części 21 budżetu. Gminy zyskają około 170 zł rocznie z opłaty skarbowej (17 decyzji po 10 zł). OSR nie podaje wartości podatku, którego budżet nie pobiera z powodu zwolnienia.
Czego nie wiadomo
- Druk nie zawiera dotychczasowego brzmienia art. 17 ust. 1 pkt 26 ustawy o CIT ani art. 23 ust. 2 ustawy o portach. Opis stanu obecnego pochodzi wyłącznie z uzasadnienia.
- Nie wiadomo, czy Komisja Europejska uzna nowe rozwiązanie za wystarczające. Druk podaje tylko, że Komisja „została poinformowana” i że nie wszczęła formalnego postępowania.
- Projekt nie reguluje losu korzyści podatkowych uzyskanych od 2007 r. do końca 2026 r. Ryzyko ich zwrotu, o którym pisze uzasadnienie, może pozostać.
- Nie wiadomo, czy zakwalifikowanie ochrony przeciwpożarowej i infrastruktury poza portem jako działalności niegospodarczej (zwolnionej bez limitu pomocy) obroni się przed Komisją Europejską. UOKiK zgłaszał w tej sprawie zastrzeżenia.
- Wysokość ulgi zależy od rozporządzenia ministra, które jest dołączone tylko jako projekt.
- OSR zakłada, że korzyść podatkowa portów będzie podobna jak dziś. Jednocześnie projekt wprowadza limit pomocy i wyłącza trwające inwestycje. Rzeczywisty skutek dla portów i budżetu jest nieznany.
- Uzasadnienie zawiera drobne niespójności: odsyła do „rozporządzenia 651/2024” i do nieistniejącego „art. 10a ust. 1 pkt 2 lit. b”. Mówi też, że zwolnienie przysługuje „od roku podatkowego”, a przepis mówi „od miesiąca”.
Przebieg prac w Sejmie
- 2026-09-23 Projekt wpłynął do Sejmu
- 2026-09-28 Skierowano do I czytania na posiedzeniu Sejmu (Sejm)
- 2026-10-22 I czytanie na posiedzeniu Sejmu (FPB)(GMZ)
Źródła
Opublikował: Jakub Borawski (redaktor) · 06.11.2026, 01:50
Opracowanie przygotowane z pomocą modelu językowego i zatwierdzone przez redakcję. Cytaty zweryfikowane w tekście druku: 28/28. Opublikowano 2026-11-06 00:50 UTC. Jak to powstaje.