Zmiany › BILL · Sejm 10 kad., proces nr 3295 · wersja 1
1,5 mld zł z budżetu obrony na badania nad polskimi układami scalonymi i nowe zasady Funduszu Polskiej Nauki
W 2026 r. 1,5 mld zł z części budżetu „Obrona narodowa” trafia do Funduszu Polskiej Nauki na prace nad krajową produkcją układów scalonych, a sam Fundusz dostaje nowe źródła pieniędzy i nowe zasady działania.
Oficjalnie: Poselski projekt ustawy o finansowaniu działań zmierzających do zwiększenia zdolności produkcji półprzewodnikowych układów scalonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw
Projekt daje konkretne pieniądze i nowoczesne zasady (programy, kamienie milowe, reguły konfliktu interesów) na strategiczny cel, co jest korzystne dla nauki i sektora półprzewodników. Jednocześnie przenosi do Funduszu nieokreślone kwoty z dywidend kosztem budżetu, likwiduje konkurs na podmiot zarządzający i zawiera sprzeczne odesłania. Bilans jest gorszy dla budżetu obronnego i przejrzystości wydatków.
Najmocniejszy plus
Pewne, duże pieniądze na budowę krajowych kompetencji w układach scalonych (dla: jednostki naukowe, instytuty badawcze i firmy z sektora półprzewodników)
Najmocniejszy minus
Nieokreślone kwoty z zysków i dywidend spółek państwowych przechodzą z budżetu do Funduszu, a ich wysokość ustali rozporządzenie (dla: budżet państwa i podatnicy)
Co dorzucono do projektu · 1 spoza tematu
W skrócie
Projekt nakazuje w 2026 r. przenieść 1,5 mld zł z części budżetu „Obrona narodowa” do części „Szkolnictwo wyższe i nauka”. Minister nauki ma przekazać te pieniądze do Funduszu Polskiej Nauki, który działa w Banku Gospodarstwa Krajowego. Pieniądze mają iść na działania prowadzące do produkcji układów scalonych w Polsce. Umowy można zawierać do końca 2030 r., a pieniądze trzeba wydać i rozliczyć do końca 2033 r. Projekt na stałe zmienia też ustawę o Funduszu Polskiej Nauki. Fundusz ma dostawać część zysków i dywidend spółek Skarbu Państwa. Może finansować wieloletnie programy badawcze prowadzone przez kierownika wybranego w konkursie, płacić w transzach po osiągnięciu „kamieni milowych” i działać w kilku obszarach naraz. Znika natomiast konkurs na podmiot zarządzający Funduszem: będzie go wskazywał minister.
Pełne opracowanie
Co się zmienia
| Temat | Było | Będzie | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Przesunięcie 1,5 mld zł z budżetu obrony do Funduszu Polskiej Nauki | Według uzasadnienia ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny tylko pozwala („może”) przenosić wydatki obronne między częściami budżetu. Nie było podstawy, żeby wpłacić je do Funduszu Polskiej Nauki. | Minister finansów musi przenieść 1,5 mld zł z części 29 „Obrona narodowa” do części 28 „Szkolnictwo wyższe i nauka”, jeśli minister nauki i Minister Obrony Narodowej złożą zgodne wnioski. Minister nauki wpłaca te pieniądze do Funduszu. | art. 2 ust. 1–3 projektu |
| Wpłata jako przychód Funduszu w 2026 r. | Wśród przychodów Funduszu nie było wpłaty z wydatków obronnych (według uzasadnienia). | W 2026 r. przychodem Funduszu jest także ta wpłata. Można ją wydać wyłącznie na działania związane z produkcją układów scalonych. | art. 3 projektu |
| Nowe stałe źródła pieniędzy Funduszu: zyski i dywidendy spółek Skarbu Państwa | Według uzasadnienia Fundusz miał pieniądze między innymi z kredytów i pożyczek BGK, z obligacji BGK i z komercjalizacji wyników badań. Zysków ani dywidend spółek państwowych nie dostawał. | Fundusz dostanie wpłaty z zysku jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, część dywidend i zaliczek na dywidendę oraz pieniądze od ministrów wykonujących prawa z akcji Skarbu Państwa. Wysokość i tryb tych wpłat określi w rozporządzeniu minister finansów. Punkt 5 o obligacjach BGK dostaje nowe brzmienie. | art. 4 pkt 1 i 2 projektu (art. 2 pkt 5 i 11–13 oraz nowy art. 2a ustawy zmienianej) |
| Rozporządzenie ustala, ile pieniędzy ze spółek trafi do Funduszu | brak w druku | Minister finansów w rozporządzeniu określi wysokość i tryb wpłat z zysków i dywidend. Ustawa nie podaje żadnej kwoty ani limitu. | art. 4 pkt 2 projektu (art. 2a ust. 5 ustawy zmienianej) |
| Szerszy zakres tego, co Fundusz może finansować | Według uzasadnienia Fundusz finansował pojedyncze projekty w jednym obszarze. Programów, równoległych zespołów i finansowania etapami nie przewidywano. | Fundusz może finansować strategiczne lub przełomowe programy badawcze, projekty o wysokim ryzyku technologicznym oraz demonstratory technologii i projekty pilotażowe. | art. 4 pkt 3 projektu (art. 5 ust. 1 pkt 3–5 ustawy zmienianej) |
| Program badawczy i kierownik programu wybierany w konkursie | brak w druku. Według uzasadnienia instytucji programu badawczego nie było. | Program badawczy to zestaw projektów prowadzonych według agendy badawczej. Agenda zawiera cele, kamienie milowe, wskaźniki, harmonogram i budżet, a zatwierdza ją minister. Kierownika programu powołuje minister spośród kandydatów wyłonionych w otwartym konkursie, także międzynarodowym. Kandydat musi mieć co najmniej stopień doktora albo 5 lat doświadczenia w kierowaniu badaniami i nie może być skazany za przestępstwo umyślne. | art. 4 pkt 4 projektu (art. 5a i 5b ustawy zmienianej) |
| Silna rola kierownika programu w przyznawaniu pieniędzy | brak w druku | Kierownik wskazuje, które projekty sfinansować i w jakiej wysokości. Podmiot zarządzający przyznaje pieniądze zgodnie z tą rekomendacją. Odmowa wymaga pisemnego uzasadnienia i zawiadomienia ministra. Można finansować równolegle kilka zespołów, które dążą do tego samego celu. | art. 4 pkt 4 projektu (art. 5c ustawy zmienianej) |
| Zasady konfliktu interesów i odwołania kierownika | brak w druku | Kierownik składa oświadczenie o braku konfliktu interesów. W razie konfliktu jest wyłączany ze sprawy, a rekomendacja wydana z naruszeniem tej zasady jest nieważna. Minister odwołuje kierownika między innymi za rażące naruszenie obowiązków, fałszywe oświadczenie albo prawomocne skazanie. | art. 4 pkt 4 projektu (art. 5d i 5e ustawy zmienianej) |
| Pieniądze wypłacane w transzach po osiągnięciu kamieni milowych | Według uzasadnienia przepisy nie przewidywały finansowania etapowego opartego na kamieniach milowych. | Kolejną transzę wypłaca się dopiero wtedy, gdy kamień milowy zostanie potwierdzony. Jeśli zespół go nie osiągnie, wypłaty są wstrzymywane na maksymalnie 6 miesięcy albo umowa jest rozwiązywana. Co najmniej raz na 2 lata odbywa się przegląd programu z udziałem ekspertów zewnętrznych. | art. 4 pkt 4 projektu (art. 5f ustawy zmienianej) |
| Kilka obszarów badań zamiast jednego | Według uzasadnienia minister wskazywał jeden obszar badań finansowanych przez Fundusz. Dotąd była to biotechnologia medyczna, zwłaszcza onkologia. | Minister może wskazać więcej niż jeden obszar, każdy w osobnym komunikacie. | art. 4 pkt 5 projektu (art. 6 ust. 4 ustawy zmienianej) |
| Podmiot zarządzający wskazywany przez ministra zamiast wyłanianego w konkursie | Według uzasadnienia przepisy art. 7 ust. 2–6 określały tryb otwartego konkursu ofert na podmiot zarządzający. Mógł być tylko jeden taki podmiot. | Minister wskazuje podmiot zarządzający spośród uczelni, PAN i jej instytutów, instytutów międzynarodowych oraz Sieci Łukasiewicz. Może wskazać więcej niż jeden. Przepisy o konkursie ofert są uchylane. | art. 4 pkt 6 projektu (art. 7 ust. 1 pkt 2, ust. 1a i uchylenie ust. 2–6 ustawy zmienianej) |
| Komercjalizacja wyników badań przez podmiot zarządzający | Według uzasadnienia przepisy nie pozwalały finansować komercjalizacji prowadzonej przez podmiot zarządzający. Treść uchylanego art. 8 ust. 1 pkt 8: brak w druku. | Wyniki badań i know-how komercjalizuje podmiot zarządzający. Umowa o zarządzanie określa, ile pieniędzy na to przeznaczyć i jak je rozliczać. Limit 5% kosztów zarządzania obejmuje tylko zadania z art. 8 ust. 1. | art. 4 pkt 7–9 projektu (art. 8 ust. 1a, art. 9 ust. 2 pkt 5a, art. 13 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy zmienianej) |
| Terminy wykorzystania 1,5 mld zł i los niewykorzystanych pieniędzy | brak w druku (nowa regulacja) | Umowy można zawierać do 31 grudnia 2030 r., a wydać i rozliczyć pieniądze do 31 grudnia 2033 r. Po 2030 r. umów nie można zmieniać tak, żeby zwiększyć kwotę. Pieniądze niewykorzystane i zwrócone nie wracają do budżetu. Zostają w Funduszu na jego ogólne cele. | art. 5 projektu |
| Sprawozdania dla Rady Ministrów | brak w druku | Minister nauki co roku informuje Radę Ministrów, jak wykorzystano pieniądze z nowych źródeł. Do 30 czerwca 2034 r. przedstawia też informację o wykorzystaniu 1,5 mld zł i o osiągniętych celach. | art. 4 pkt 2 projektu (art. 2a ust. 4 ustawy zmienianej) oraz art. 6 projektu |
Na plus
Pewne, duże pieniądze na budowę krajowych kompetencji w układach scalonych
dla: jednostki naukowe, instytuty badawcze i firmy z sektora półprzewodników · pewność 90%
Projekt zapewnia 1,5 mld zł wyłącznie na ten cel i daje kilka lat na ich wykorzystanie. Według DSR (odpowiednik OSR w projekcie poselskim) pieniądze mają być wydawane w latach 2027–2030.
„1 500 000 tys. zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie działań, o których mowa w art. 1.” (art. 2 ust. 2 i art. 3 ust. 2 projektu)
Możliwość finansowania ryzykownych, wieloletnich projektów i linii pilotażowych
dla: zespoły badawcze pracujące nad nowymi technologiami · pewność 90%
Fundusz może finansować projekty o wysokim ryzyku, demonstratory technologii i projekty pilotażowe, także kilka zespołów równolegle. Według uzasadnienia dotąd nie było to możliwe.
„3. W ramach programu badawczego mogą być finansowane równolegle projekty realizowane” (art. 4 pkt 3 i 4 projektu (art. 5 ust. 1 pkt 3–5, art. 5c ust. 3 ustawy zmienianej))
Pieniądze zależą od wyników, a nie od samego złożenia wniosku
dla: podatnicy i budżet państwa · pewność 80%
Transze są wypłacane dopiero po potwierdzeniu kamienia milowego. Przy braku postępów wypłaty są wstrzymywane albo umowa jest rozwiązywana, a pieniądze trzeba zwrócić. Co najmniej co 2 lata odbywa się przegląd z udziałem ekspertów zewnętrznych.
„5. Nie rzadziej niż raz na 2 lata podmiot zarządzający przeprowadza przegląd realizacji programu” (art. 4 pkt 4 projektu (art. 5f ustawy zmienianej))
Szczegółowe zasady przeciw konfliktom interesów i jawny wybór kierownika programu
dla: uczestnicy konkursów o finansowanie i opinia publiczna · pewność 85%
Ogłoszenie konkursu i jego wynik, z imieniem i nazwiskiem kierownika, są publikowane w BIP. Kierownik nie może oceniać projektów osób bliskich ani współpracowników. Rekomendacja wydana mimo konfliktu interesów jest nieważna.
„6. Ogłoszenie o konkursie oraz informację o jego wyniku, obejmującą imię i nazwisko kierownika” (art. 4 pkt 4 projektu (art. 5b ust. 6, art. 5d ustawy zmienianej))
Fundusz może działać w kilku dziedzinach naraz
dla: środowiska naukowe spoza dotychczasowego obszaru Funduszu (biotechnologii medycznej) · pewność 85%
Minister może wskazać kolejne obszary w osobnych komunikatach. Półprzewodniki nie muszą więc zastąpić dotychczasowego obszaru onkologii.
„„4. Minister może wskazać więcej niż jeden obszar działalności naukowej, która będzie finansowana” (art. 4 pkt 5 projektu (art. 6 ust. 4 ustawy zmienianej))
Stałe źródło pieniędzy na naukę niezależne od corocznego budżetu
dla: naukowcy finansowani z Funduszu Polskiej Nauki · pewność 60%
Wpłaty z zysków i dywidend spółek Skarbu Państwa mają według uzasadnienia uniezależnić programy wieloletnie od corocznych decyzji budżetowych.
„12) środków pochodzących z części dywidend oraz zaliczek na dywidendę należnych Skarbowi” (art. 4 pkt 1 projektu (art. 2 pkt 11–13 ustawy zmienianej))
Rozliczenie efektów i jasne terminy wydatkowania
dla: Rada Ministrów i opinia publiczna · pewność 90%
Ustawa wyznacza nieprzekraczalne daty zawierania umów (2030 r.) i wydatkowania pieniędzy (2033 r.). Wymaga też sprawozdania o osiągniętych celach do połowy 2034 r.
„Funduszu na podstawie art. 2 ust. 3, mogą być zawierane nie później niż do dnia 31 grudnia 2030 r.” (art. 5 ust. 1–2 i art. 6 projektu)
Na minus
Mniej pieniędzy na bieżące potrzeby wojska w 2026 r.
dla: Minister Obrony Narodowej i Siły Zbrojne · pewność 70%
1,5 mld zł z części 29 „Obrona narodowa” idzie na badania naukowe. Według DSR nadal liczy się to jako wydatek obronny, więc obniża kwotę na inne potrzeby obronne w ramach tego samego progu wydatków.
„budżetu państwa, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny” (art. 2 ust. 1–2 projektu)
Nieokreślone kwoty z zysków i dywidend spółek państwowych przechodzą z budżetu do Funduszu, a ich wysokość ustali rozporządzenie
dla: budżet państwa i podatnicy · pewność 85%
Ustawa nie podaje żadnej kwoty ani limitu. O wysokości wpłat zdecyduje minister finansów w rozporządzeniu. DSR przyznaje, że dochody budżetu spadną, ale nie podaje, o ile.
„skutkować zmniejszeniem dochodów budżetu państwa z wymienionych tytułów. W dokumentacji projektu” (art. 4 pkt 2 projektu (art. 2a ust. 5 ustawy zmienianej); DSR, pkt [6])
Koniec konkursu na podmiot zarządzający Funduszem; o wyborze decyduje sam minister
dla: uczelnie i instytuty, które mogłyby ubiegać się o zarządzanie Funduszem, oraz przejrzystość wydawania publicznych pieniędzy · pewność 80%
Przepisy o otwartym konkursie ofert są uchylane. W ich miejsce minister wskazuje podmiot spośród wymienionych instytucji, a projekt nie podaje kryteriów tego wyboru.
„„2) podmiot wskazany przez ministra spośród podmiotów, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt” (art. 4 pkt 6 lit. b i d projektu (art. 7 ust. 1 pkt 2 i ust. 2–6 ustawy zmienianej))
Wewnętrzna sprzeczność: nowe przepisy odsyłają do uchylanych ustępów
dla: kierownicy programów i podmioty zarządzające (niepewność, jak stosować przepisy) · pewność 80%
Nowy art. 5c ust. 1 pkt 2 odsyła do konkursów z art. 7 ust. 4 i do przesłanek z art. 7 ust. 5. Ten sam projekt uchyla jednak art. 7 ust. 2–6. Biuro Ekspertyz Sejmu również odnotowuje uchylenie ust. 4 i 5.
„d) ust. 2-6 uchyla się.” (art. 4 pkt 4 projektu (art. 5c ust. 1 pkt 2) w związku z art. 4 pkt 6 lit. d projektu)
Koszty komercjalizacji nie mieszczą się w limicie 5% kosztów zarządzania
dla: budżet Funduszu Polskiej Nauki i finansowane zespoły badawcze · pewność 70%
Limit 5% w nowym art. 13 ust. 4 dotyczy tylko zadań z art. 8 ust. 1. Koszty komercjalizacji z nowego art. 8 ust. 1a pokrywa się z Funduszu, ale limit ich nie obejmuje. Może to zmniejszyć pulę na same badania.
„podmiot zarządzający zadań, o których mowa w art. 8 ust. 1, nie może przekroczyć 5 %” (art. 4 pkt 9 projektu (art. 13 ust. 2 pkt 2 i ust. 4 ustawy zmienianej))
Niewykorzystane pieniądze z obronności nie wracają do budżetu, tylko zostają w Funduszu na dowolne jego cele
dla: budżet państwa · pewność 85%
Pieniądze niewydane do 2033 r. i zwrócone zostają w Funduszu. Mogą wtedy finansować obszary niezwiązane z półprzewodnikami ani obronnością.
„4. Środki niewykorzystane w terminie, o którym mowa w ust. 2, oraz środki podlegające zwrotowi” (art. 5 ust. 4 projektu)
Bardzo mało czasu na przeniesienie pieniędzy w 2026 r. i wejście w życie bez okresu przejściowego
dla: jakość procesu legislacyjnego · pewność 70%
Projekt wpłynął 22 października 2026 r. Przeniesienie ma nastąpić jeszcze w 2026 r., a ustawa wchodzi w życie dzień po ogłoszeniu. Uzasadnienie samo przyznaje, że każde opóźnienie zagraża wykonaniu ustawy.
„Art. 7. Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.” (art. 2 ust. 1 i art. 7 projektu)
Stała, ogólna reforma Funduszu Polskiej Nauki „przy okazji” ustawy o półprzewodnikach
dla: jakość procesu legislacyjnego · pewność 65%
Nowe źródła pieniędzy (zyski i dywidendy spółek), rezygnacja z konkursu na podmiot zarządzający i komercjalizacja działają bezterminowo. Obejmą wszystkie obszary Funduszu, nie tylko układy scalone. Mogłyby być osobnym projektem.
„Art. 4. W ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o wspieraniu działalności naukowej z Funduszu Polskiej” (art. 4 projektu)
Wrzutki: zmiany innych ustaw
Przepisy, które zmieniają inne ustawy niż główny przedmiot projektu. Oznaczenie mówi, jak zmiana ma się do tematu projektu.
ustawa z dnia 4 kwietnia 2019 r. o wspieraniu działalności naukowej z Funduszu Polskiej Nauki
luźno powiązana · pewność 70%
Dodaje Funduszowi stałe źródła pieniędzy: wpłaty z zysku jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, część dywidend i pieniądze od ministrów wykonujących prawa z akcji. Wprowadza programy badawcze z kierownikiem wybieranym w konkursie, finansowanie w transzach i zasady konfliktu interesów. Pozwala wskazać kilka obszarów badań i kilka podmiotów zarządzających. Zastępuje konkurs ofert na podmiot zarządzający wskazaniem przez ministra. Powierza podmiotowi zarządzającemu komercjalizację wyników.
Część zmian (programy, kamienie milowe, drugi obszar badań) jest potrzebna, żeby Fundusz mógł finansować prace nad układami scalonymi. Jednak nowe źródła pieniędzy ze spółek Skarbu Państwa, rezygnacja z konkursu na podmiot zarządzający i komercjalizacja to stała reforma całego Funduszu, niezwiązana z półprzewodnikami ani z terminem 2030 r.
„Art. 4. W ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r. o wspieraniu działalności naukowej z Funduszu Polskiej” (art. 4 projektu)
Koszty według OSR
Według DSR (deklarowanych skutków regulacji, odpowiednika OSR w projekcie poselskim) w 2026 r. 1,5 mld zł przechodzi z części 29 „Obrona narodowa” do części 28 „Szkolnictwo wyższe i nauka”, a potem do Funduszu Polskiej Nauki. DSR twierdzi, że łączne wydatki budżetu państwa nie rosną, bo te pieniądze już zaplanowano. Prognoza wydatków Funduszu: 900 mln zł w 2027 r., 312 mln zł w 2028 r., 210 mln zł w 2029 r. i 78 mln zł w 2030 r., razem 1,5 mld zł. Koszty usług BGK pokryje część 28. DSR przyznaje, że przekazanie Funduszowi zysków i dywidend spółek Skarbu Państwa zmniejszy dochody budżetu, ale nie podaje kwot. Brak obciążeń dla samorządów.
Czego nie wiadomo
- Art. 2 ust. 2 wymaga „zgodnych wniosków” ministra nauki i Ministra Obrony Narodowej. Uzasadnienie nazywa przeniesienie obligatoryjnym, ale nie wiadomo, co się stanie, jeśli Minister Obrony Narodowej wniosku nie złoży.
- Art. 1 mówi o „realizacji strategicznie ważnych inwestycji”, a Fundusz finansuje działalność naukową. Nie jest jasne, czy z tych 1,5 mld zł można sfinansować np. budowę linii produkcyjnej.
- W druku nie ma dotychczasowej treści art. 2 pkt 5, art. 2 pkt 10, art. 7 ust. 2–7 i art. 8 ust. 1 pkt 8 ustawy o Funduszu Polskiej Nauki. Pełne porównanie „było–będzie” nie jest więc możliwe.
- Nie wiadomo, jak duże kwoty z zysków i dywidend spółek Skarbu Państwa trafią do Funduszu. Zależy to od rozporządzenia ministra finansów.
- Art. 2a ust. 2 mówi, że wpłaty z zysku spółek przekazuje naczelnik urzędu skarbowego. Nie wyjaśniono, jak ma to działać w praktyce.
- W tabeli skutków finansowych w DSR wartości i znaki są nieczytelne, prawdopodobnie przez błędy konwersji (np. saldo i wydatki w 2026 r. oznaczone „0*” bez objaśnienia gwiazdki).
Przebieg prac w Sejmie
- 2026-10-22 Projekt wpłynął do Sejmu
Źródła
Opublikował: Jakub Borawski (redaktor) · 06.11.2026, 08:45
Opracowanie przygotowane z pomocą modelu językowego i zatwierdzone przez redakcję. Cytaty zweryfikowane w tekście druku: 30/30. Opublikowano 2026-11-06 07:45 UTC. Jak to powstaje.